พระสมเด็จ พระกริ่ง พระปิดตา ประเภทพระเครื่องยอดนิยมแยกอย่างไร
พระสมเด็จเป็นพระพิมพ์ปางสมาธิ มักเป็นเนื้อผงและผูกกับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) วัดระฆังโฆสิตาราม พระกริ่งเป็นพระหล่อโลหะที่ภายในกลวงมีเม็ดโลหะ เขย่าแล้วมีเสียงกริ๊ง ส่วนพระปิดตาเป็นพระที่ยกพระหัตถ์ปิดพระพักตร์ มักสร้างเป็นพระรูปเหรียญหรือโลหะหล่อ แต่ละแบบมีความเชื่อและวัสดุต่างกัน การแยกประเภทไม่ได้บอกว่าองค์ไหนแท้หรือราคาเท่าไร
เปิดรีวิวพระเครื่องแล้วเจอคำว่า องค์นี้เป็นพระกริ่ง อีกร้านเขียนว่าเป็นพระชัยวัฒน์ ส่วนอีกร้านบอกพระปิดตามหาลาภ คนเพิ่งเริ่มสนใจมักงงว่าพระที่มีรูปร่างต่างกันนี้เรียกด้วยเกณฑ์อะไร จะแยกประเภทได้อย่างไร แล้วประเภทบอกอะไรเราได้บ้าง บทความนี้ช่วยอ่านชื่อให้ออก ไม่ได้บอกว่าองค์ไหนแท้หรือควรซื้อ
ชื่อประเภทพระเรียกจากอะไร
ชื่อพระเครื่องในวงการมีเกณฑ์เรียกปนกันอยู่ อย่างน้อยสี่แบบ
- เรียกตามปาง หรือท่าของพระพุทธรูป เช่น ปางสมาธิ ปางมารวิชัย
- เรียกตามรูปแบบที่สร้าง เช่น พระพิมพ์ พระเหรียญ พระหล่อ
- เรียกตามหน้าที่หรือความเชื่อ เช่น พระกริ่ง ใช้ในพิธีที่ผูกกับน้ำพุทธมนต์
- เรียกตามท่าทางเฉพาะ เช่น พระปิดตา
- เรียกตามผู้สร้างหรือสำนัก เช่น พระสมเด็จวัดระฆัง
ดังนั้นพระองค์หนึ่งอาจมีสองชื่อพร้อมกัน เช่น พระปิดตาเนื้อผง หรือ พระสมเด็จเนื้อผงรุ่นใหม่ เมื่ออ่านรีวิวให้ถามว่าชื่อนี้บอกท่า รูปแบบ หรือผู้สร้าง
พระสมเด็จคืออะไร
พระสมเด็จเป็นกลุ่มพระพิมพ์ที่ภาพรวมเป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ นั่งขัดสมาธิบนฐานชั้นซ้อน มักเรียกกันว่าพิมพ์สามชั้นหรือหกชั้นเมื่อมองจากฐาน เนื้อส่วนใหญ่เป็นผงปูนผสมวัสดุอื่น
ชื่อเสียงของพระสมเด็จผูกกับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พฺรหฺมรํสี) วัดระฆังโฆสิตาราม กรุงเทพฯ ผู้ที่คนไทยรู้จักในนามสมเด็จโต พระที่ว่าสร้างโดยท่านเป็นกลุ่มที่นักสะสมให้ความสำคัญมาก จนเป็นเหตุให้เกิดพระปลอมและพระเลียนแบบจำนวนมาก
จุดที่ควรรู้
- ชื่อสมเด็จเป็นชื่อพิมพ์ทรง ไม่ได้แปลว่าสร้างโดยท่านเดียวกันทุกองค์
- มีพระสมเด็จที่วัดอื่นและสำนักอื่นสร้างตามรูปแบบนี้ ทั้งยุคเก่าและยุคใหม่
- พระที่เชื่อกันว่าเป็นของวัดระฆังยุคแรกมีการซื้อขายในระดับราคาสูงและต้องอาศัยผู้ชำนาญ ผู้เริ่มต้นไม่ควรลงทุนเองโดยไม่มีผู้รู้ช่วยพิจารณา
พระกริ่งคืออะไร
พระกริ่งเป็นพระหล่อโลหะ ลักษณะเด่นคือภายในกลวง มีเม็ดโลหะเล็กอยู่ข้างใน เมื่อเขย่าจะมีเสียงดัง กริ๊ง จึงเป็นที่มาของชื่อ รูปแบบมักเป็นพระนั่งหรือพระในท่าถือภาชนะยา ในความเชื่อทางพุทธนิกายมหายานเกี่ยวข้องกับพระไภษัชยคุรุหรือพระพุทธเจ้าผู้เป็นหมอรักษา
ในไทย พระกริ่งถูกใช้ในพิธีมงคลหลายแบบ เช่นการพรมน้ำพุทธมนต์ ผู้ที่นิยมมักเก็บไว้บูชาที่โต๊ะหรือหิ้ง ด้วยเหตุที่พระกริ่งมีรูปแบบและราคาหลากหลาย ตั้งแต่ขนาดเล็กไปจนถึงหน้าตัก 3 นิ้วหรือ 5 นิ้ว ควรสังเกตผู้ผลิตและแหล่งที่มา
อีกหนึ่งชื่อที่ถูกเรียกปนกันบ่อยคือ พระชัยวัฒน์ ซึ่งเป็นพระอีกรูปแบบหนึ่ง ลักษณะพระยืนหรือนั่งปางประทานพรเรียกชื่อแยก ไม่ควรเหมารวมกับพระกริ่ง
พระปิดตาคืออะไร
พระปิดตาคือพระที่แสดงท่ายกพระหัตถ์ปิดพระพักตร์ บางแบบปิดตา ปิดหู หรือปิดปากครบ ซึ่งในความเชื่อไทยมักเล่าว่าหมายถึงการปิดทวารรับรู้ ไม่ให้จิตวอกแวก ตามตำราพระบางสำนักเรียกกลุ่มนี้ว่ามหาอุตม์ ซึ่งผู้นิยมเชื่อว่าเกี่ยวกับการป้องกันภัยและโชคลาภด้านการค้า
ข้อควรแยกคือ ความหมายเหล่านี้เป็นความเชื่อของแต่ละสำนัก ไม่ได้เป็นหลักธรรมกลางของพุทธศาสนา และไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าพระเครื่องประเภทใดให้ผลโชคลาภ
พระปิดตามีทั้งพระโลหะหล่อ พระผง พระเนื้อว่าน และพระรูปเหรียญ ลักษณะร่วมคือท่าปิดพระพักตร์
ตารางเทียบสามประเภทสั้น ๆ
| หัวข้อ | พระสมเด็จ | พระกริ่ง | พระปิดตา |
|---|---|---|---|
| ลักษณะเด่น | พระพิมพ์ปางสมาธิ ฐานชั้นซ้อน | กลวง มีเม็ดโลหะข้างใน | ยกพระหัตถ์ปิดพระพักตร์ |
| วัสดุที่พบบ่อย | เนื้อผง | โลหะหล่อ | โลหะ ผง ว่าน เหรียญ |
| การใช้ตามธรรมเนียม | บูชาพกติดตัวหรือตั้งหิ้ง | บูชาตั้งและใช้ในพิธีน้ำมนต์ | บูชาพกติดตัว |
| ความเชื่อที่ผูกอยู่ | ผูกกับสมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต) วัดระฆัง | ผูกกับความเชื่อเรื่องพระหมอ | ผูกกับความเชื่อเรื่องปกป้องและค้าขาย |
ตารางนี้ช่วยอ่านชื่อ ไม่ใช่เครื่องมือตัดสินว่าแท้หรือไม่
อ่านรีวิวและประกาศขายอย่างไรไม่สับสน
เวลาอ่านรีวิวหรือประกาศขาย ถามตัวเองเป็นข้อ ๆ
- ชื่อที่ใช้บอกลักษณะพระ หรือชื่อผู้สร้าง
- ผู้สร้างเป็นใคร สังกัดวัดอะไร ปีที่สร้างมีหลักฐานหรือเปล่า
- ถ้าเป็นพระรุ่นใหม่ ผู้ขายแสดงที่มาจากวัดหรือสำนักไหน
- ราคาที่เรียกเทียบกับรุ่นประเภทเดียวกันเป็นอย่างไร ราคาถูกผิดปกติหรือแพงผิดปกติ ควรสงสัย
- มีนโยบายคืนสินค้าหรือเปล่า เพราะเรื่องความแท้ในพระเก่าวัดกันยาก
คำที่ควรระวังคือ ได้รับการรับรองโดยไม่ระบุว่าใครรับรอง หรือ ยืนยันว่าให้โชคลาภแน่ ซึ่งเป็นคำโฆษณา ไม่ใช่ข้อมูลตรวจสอบได้ อ่านเรื่องตรวจวัสดุและร้านค้าเพิ่มที่วิธีตรวจวัสดุและร้านขายพระเครื่อง
เก็บรักษาอย่างให้เกียรติ
ไม่ว่าจะเป็นประเภทไหน พระเครื่องควรเก็บในที่สะอาด สูงกว่าเอว ไม่วางรวมกับของสกปรก และไม่พาเข้าห้องน้ำ ธรรมเนียมความเคารพนี้เป็นสิ่งที่ผู้ครอบครองพระมักถือร่วมกัน
พระผงกลัวความชื้นและน้ำ พระโลหะอาจเป็นคราบหรือสนิม ตลับและกรอบช่วยป้องกันรอยขีดข่วนได้ ดูรายละเอียดที่คู่มือเลือกกรอบพระ และการดูแลรักษาของมงคล
ถ้าตัดสินใจจะเก็บพระสมเด็จหรือพระปิดตาไว้พกติดตัว กรอบพระสำเร็จรูปขนาดมาตรฐานหาได้ไม่ยาก ข้อดีคือกันรอยและกันฝุ่น ข้อเสียคือต้องวัดขนาดองค์พระให้พอดีกับช่องก่อนสั่ง เพราะกรอบแต่ละรุ่นมีขนาดไม่เท่ากัน
สรุป
อ่านชื่อพระเป็นสามชั้น คือท่าหรือปาง รูปแบบการสร้าง และผู้สร้าง แล้วจึงถามเรื่องที่มาและราคา ถ้าเพิ่งเริ่มเก็บ ให้เลือกพระรุ่นใหม่จากวัดที่ตรวจสอบได้ก่อน ยังไม่ต้องรีบเข้าสู่ตลาดพระเก่า เพราะการแยกแท้และการประเมินราคาต้องอาศัยผู้ชำนาญ และเป็นเรื่องที่ประเภทของพระเพียงอย่างเดียวบอกไม่ได้
