ผลไม้ไหว้เจ้าเลือกอย่างไร 5 สีหรือ 9 อย่าง ตัวเลขสำคัญจริงไหม

ตลาดสดช่วงใกล้เทศกาลไหว้เจ้ามักมีแผงขายผลไม้ชุด ป้ายเขียนว่า "ชุด 5 สี" หรือ "ชุด 9 อย่าง" ราคาต่างกันชัดเจน คนซื้อจำนวนมากไม่แน่ใจว่าต้องซื้อให้ครบตามป้ายหรือไม่ ตัวเลขเหล่านี้มีที่มา และมีความยืดหยุ่นกว่าที่หลายคนกังวล

ตัวเลข 5 มาจากไหน

ธรรมเนียมจีนมีแนวคิดธาตุทั้งห้า คือ ไม้ ไฟ ดิน ทอง น้ำ ผูกกับสีเขียว แดง เหลือง ขาว ดำ ผลไม้ห้าสีจึงเป็นการเลือกผลไม้ให้ครบแต่ละสี เช่น เขียวจากแอปเปิลเขียวหรือฝรั่ง แดงจากแอปเปิลแดงหรือทับทิม เหลืองจากส้มหรือสับปะรด ขาวจากลูกแพร์หรือลิ้นจี่ ดำหรือม่วงเข้มจากองุ่นหรือลูกพรุน

นี่เป็นธรรมเนียมจีนโดยเฉพาะ ไม่ได้มีกำหนดในพุทธศาสนาไทย ครอบครัวไทยเชื้อสายจีนนำมาใช้ผสมกับการไหว้เจ้าที่และศาล ผู้นับถือพุทธล้วนไม่จำเป็นต้องทำตาม

ตัวเลข 9 มาจากไหน

เลข 9 ในภาษาจีนออกเสียงใกล้กับคำว่ายืนยาว จึงนิยมใช้ในโอกาสที่ต้องการความหมายถึงอายุยืน หรือความต่อเนื่อง เช่น ไหว้บรรพบุรุษหรือตรุษจีน บางบ้านไหว้ผลไม้ 9 อย่าง หรือ 9 ผล หรือจัด 9 ชิ้นต่อจาน ความหมายเดียวกันคือเลขเป็นมงคลโดยเสียง

การตีความต่างกันได้ตามท้องถิ่น ผู้ที่ไม่แน่ใจว่าบ้านตนถือแบบไหนควรสอบถามผู้ใหญ่ในครอบครัวก่อน เพราะธรรมเนียมจีนแต่ละกลุ่มภาษา เช่น แต้จิ๋ว ฮกเกี้ยน แคะ ไหหลำ มีรายละเอียดต่างกัน

เทียบสองแบบให้เห็นภาพ

ประเด็น	ผลไม้ 5 สี	ผลไม้ 9 อย่าง
ที่มาของตัวเลข	ธาตุทั้งห้าตามความเชื่อจีน	เสียงพ้องกับคำว่ายืนยาว
จำนวนชนิดที่ต้องหา	5 ชนิด ต่างสี	9 ชนิดหรือ 9 ชิ้น
ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ	ปานกลาง	สูงกว่า
ความยืดหยุ่น	เปลี่ยนชนิดตามฤดูได้ ขอให้สีครบ	เปลี่ยนเป็น 9 ชิ้นของผลไม้น้อยชนิดได้
เหมาะกับ	เทศกาลทั่วไป ไหว้ศาลเจ้าที่	โอกาสพิเศษ เช่น ตรุษจีนหรือไหว้บรรพบุรุษ

ใครที่งบจำกัดอาจเลือกห้าอย่างก็ครบความหมายพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องจัดเก้า ถ้ามีเก้าชนิดก็ไม่ได้ดีกว่าห้าชนิดในแง่ความศรัทธา ความตั้งใจและความสะอาดสำคัญกว่า

ลำดับเลือกผลไม้ให้พอดีงบ

ลองใช้ลำดับนี้กับตลาดสดใกล้บ้าน

1. ตัดสินใจก่อนว่าจะยึด 5 สีหรือ 9 ผล ดูจากธรรมเนียมบ้านและงบ
2. ดูของที่มีตามฤดู ผลไม้นอกฤดูแพงกว่าและคุณภาพต่ำกว่า
3. เลือกให้มีสีสลับกัน เพื่อให้จานดูสวยและตรงกับตัวเลขที่ตั้งใจ
4. เลือกผลสุกพอดี ผิวไม่ช้ำ ไม่มีรอยแมลง
5. ล้างและเช็ดผิวให้แห้งก่อนจัด เพราะน้ำค้างทำให้ผลเสียเร็ว
6. จัดบนจานหรือถาดที่สะอาด ไม่ใช้ภาชนะที่เคยใส่ของคาว

ข้อ 5 คนมักข้าม ผลไม้ที่ล้างแล้วไม่เช็ดแห้ง วางหน้าโต๊ะไหว้ในที่ร้อนจะเน่าเร็วกว่าที่คิด

ผลไม้ที่นิยมกับเหตุผลตามความเชื่อ

ตามความเชื่อจีน ผลไม้บางอย่างถูกเลือกเพราะชื่อหรือรูปทรง เช่น ส้มหมายถึงโชคดีและความสมบูรณ์ สับปะรดตามภาษาแต้จิ๋วออกเสียงใกล้คำว่าโชคมา องุ่นเป็นพวงหมายถึงความงอกงาม ทับทิมที่มีเมล็ดมากหมายถึงลูกหลาน ส่วนผลไม้ไทยอย่างกล้วยน้ำว้า ในธรรมเนียมไทยมักใช้ในการถวายหรือไหว้ผีบรรพบุรุษ

การตีความเหล่านี้เป็นเรื่องของความเชื่อและไม่ตรงกันทุกท้องถิ่น ใช้เป็นแนวทางเลือกได้ ไม่ต้องกังวลถ้าเลือกอย่างอื่นตามที่หาได้

ภาชนะและถาดที่ใช้

ถาดแดงกลมเป็นภาชนะที่หลายบ้านใช้ไหว้เจ้า เพราะสีแดงถือเป็นสีมงคลของจีนและเข้ากับเครื่องไหว้ ถ้ายังไม่มี มีทางเลือกคือใช้ถาดหรือจานที่สะอาดและไม่บิ่น ข้อดีของถาดแดงพลาสติกคือเบา ล้างง่าย ใช้ซ้ำปีหน้า ข้อเสียคือถ้าเป็นพลาสติกบางอาจเปราะ ควรเลือกขนาดให้พอดีกับจำนวนผลไม้ที่จัด

ถาดและแก้วน้ำชาสำหรับใช้ไหว้ตามร้านออนไลน์มีหลายขนาด หากไหว้ปีละครั้งหรือไม่กี่ครั้ง การซื้อถาดคู่เล็กและถ้วยน้ำชาชุดเดียวก็เพียงพอ ไม่จำเป็นต้องซื้อชุดใหญ่

ควรเทียบเส้นผ่านศูนย์กลางของถาดกับขนาดโต๊ะไหว้ที่บ้านก่อนสั่ง เพราะถาดใหญ่เกินไปจะเบียดธูปเทียนและของไหว้อื่น

จัดวางและไหว้เสร็จแล้วทำอย่างไรต่อ

วางผลไม้ไว้ด้านหน้าหรือด้านข้างของโต๊ะ ให้ผู้ไหว้เอื้อมถึงได้โดยไม่ชนธูป ผลไม้ลูกใหญ่ไว้ด้านล่าง ลูกเล็กไว้ด้านบน จัดเป็นพีระมิดเตี้ย ๆ ได้ถ้าพื้นที่พอ

หลังไหว้ ตามธรรมเนียมที่ปฏิบัติกันมา ให้รอธูปหมดหรือรอเวลาพอสมควร แล้วนำผลไม้มารับประทานหรือแบ่งปันกัน ผลไม้ที่ไม่ได้กินควรทิ้งอย่างเหมาะสม ไม่ปล่อยให้เน่าบนโต๊ะ อ่านวิธีจัดโต๊ะโดยรวมได้ที่ จัดโต๊ะไหว้เบื้องต้น และ คู่มือผลไม้ไหว้

สรุป

ถ้างบจำกัด เลือกห้าสีให้สดและสะอาดก็ครบความหมายแล้ว ถ้าโอกาสพิเศษและมีงบ เลือกเก้าอย่างหรือเก้าผลได้ตามธรรมเนียมบ้าน ที่สำคัญคือเลือกตามฤดู ล้างและเช็ดให้แห้ง ใช้ภาชนะสะอาด ถ้าไม่แน่ใจธรรมเนียมของครอบครัว ให้ถามผู้ใหญ่ที่เคยจัดไหว้ก่อน แล้วค่อยปรับให้เหมาะกับบ้านตนเอง