พิธีบวชพระ ญาติและแขกที่มาร่วมงานควรปฏิบัติตัวอย่างไรให้ถูกต้อง

หลายคนที่ได้รับการ์ดเชิญไปงานบวชพระเป็นครั้งแรกในชีวิตมักถามคำถามเดียวกันว่า "ต้องทำอะไรบ้าง แต่งตัวแบบไหน แล้วต้องนั่งตรงไหน" ความกังวลแบบนี้เป็นเรื่องปกติ เพราะพิธีบวชมีขั้นตอนที่ต่างจากงานบุญทั่วไป และหลายคนไม่ได้ไปร่วมงานแบบนี้บ่อยนักในชีวิตประจำวัน

บทความนี้เขียนจากมุมของญาติและแขกที่ไปร่วมงาน ไม่ใช่มุมของนาคหรือครอบครัวเจ้าภาพที่ต้องเตรียมฤกษ์และประสานงานกับวัด เพราะเรื่องนั้นมีรายละเอียดเจาะลึกอยู่ในบทความเรื่องฤกษ์บวชแยกต่างหากแล้ว ที่นี่จะโฟกัสเฉพาะว่าคนที่ไปร่วมงานควรปฏิบัติตัวอย่างไรให้เหมาะสมและให้เกียรติพิธีกรรมทางศาสนา

ญาติและแขกที่มาร่วมงานบวช มีบทบาทอะไรบ้างในแต่ละขั้นตอน

พิธีบวชโดยทั่วไปแบ่งเป็นสองส่วนหลัก ส่วนแรกคือพิธีทำขวัญนาคที่บ้านหรือสถานที่จัดงานในคืนก่อนวันบวช และส่วนที่สองคือพิธีอุปสมบทจริงที่โบสถ์วัดในวันรุ่งขึ้น ญาติสนิทมักมีบทบาทตั้งแต่คืนทำขวัญนาค ช่วยดูแลความเรียบร้อยของงานและร่วมพิธีอย่างใกล้ชิด ส่วนแขกทั่วไปมักมาร่วมเฉพาะช่วงพิธีอุปสมบทที่วัดในวันจริง

สิ่งที่ควรรู้คือแขกไม่มีหน้าที่ต้องทำอะไรเป็นพิเศษนอกจากการให้เกียรติพิธีและร่วมอนุโมทนาบุญ ต่างจากญาติสนิทที่อาจได้รับมอบหมายให้ช่วยถือของ ถือพานดอกไม้ธูปเทียน หรือร่วมขบวนแห่นาค การรู้บทบาทของตัวเองล่วงหน้าช่วยให้ไปงานได้อย่างสบายใจโดยไม่ต้องเกร็งว่าจะทำอะไรผิด

แต่งกายไปงานบวชยังไงให้เหมาะสม

การแต่งกายไปงานบวชนิยมใช้โทนสีขาวหรือสีอ่อนสุภาพ เพราะให้ความรู้สึกบริสุทธิ์เหมาะกับบรรยากาศพิธีสงฆ์ บางครอบครัวกำหนดธีมสีของงานไว้ล่วงหน้าในการ์ดเชิญ ซึ่งควรปฏิบัติตามเพื่อความเป็นระเบียบของภาพรวมงาน

สิ่งที่ควรเลี่ยงคือเสื้อผ้าสีดำล้วนซึ่งมักสื่อถึงงานศพในความเชื่อไทย และเสื้อผ้าที่เปิดเผยเนื้อตัวมากเกินไปอย่างเสื้อเกาะอกหรือกางเกงขาสั้น เพราะพิธีนี้จัดในบริเวณวัดซึ่งเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ควรแต่งกายสุภาพเสมอ นอกจากนี้ควรเลือกรองเท้าที่ถอดใส่ง่าย เพราะระหว่างพิธีต้องขึ้นลงศาลาหรือโบสถ์หลายรอบ รองเท้าที่มีสายรัดซับซ้อนอาจทำให้เสียเวลาและดูไม่คล่องตัวเวลาต้องถอดต่อหน้าคนอื่น

ลำดับพิธีในวันบวช ที่ควรรู้ก่อนไปงาน

โดยทั่วไปพิธีอุปสมบทในวันจริงเริ่มจากขบวนแห่นาคจากบ้านหรือจุดนัดหมายมายังวัด จากนั้นแห่รอบโบสถ์ตามธรรมเนียมสามรอบก่อนนาคจะเข้าโบสถ์เพื่อกล่าวคำขอบรรพชาอุปสมบทต่อพระอุปัชฌาย์ ขั้นตอนนี้เป็นหัวใจสำคัญของพิธีที่ต้องอาศัยความสงบและสมาธิของนาคเป็นอย่างมาก

หลังจากพระอุปัชฌาย์ประกอบพิธีอุปสมบทเสร็จสิ้น นาคจะกลายเป็นพระภิกษุใหม่ในพระพุทธศาสนา แขกที่มาร่วมงานมักรอด้านนอกโบสถ์ระหว่างขั้นตอนสำคัญในโบสถ์ แล้วค่อยเข้าร่วมแสดงความยินดีและถวายจตุปัจจัยหลังพิธีเสร็จสมบูรณ์ บางวัดอนุญาตให้ญาติใกล้ชิดเข้าร่วมสังเกตการณ์ในโบสถ์ได้ ขึ้นอยู่กับระเบียบของแต่ละวัดซึ่งควรสอบถามมัคทายกหรือเจ้าภาพล่วงหน้า

มารยาทตอนแห่นาครอบโบสถ์ และการโปรยดอกไม้เหรียญ

ขบวนแห่นาครอบโบสถ์เป็นช่วงที่มีบรรยากาศครึกครื้นที่สุดของงาน มีการตีกลอง ร้องรำ และโปรยดอกไม้หรือเหรียญสตางค์ตามธรรมเนียมความเชื่อเรื่องการแบ่งปันความสุขให้ผู้ที่มาร่วมงาน แขกที่ร่วมขบวนสามารถสนุกสนานได้ตามบรรยากาศ แต่ควรระวังไม่ให้ความสนุกกลายเป็นความวุ่นวายจนรบกวนพิธีของวัดอื่นที่อาจจัดอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน

การโปรยเหรียญมักทำเพื่อให้เด็ก ๆ ในละแวกวัดเก็บเป็นสิริมงคล เป็นความเชื่อเรื่องการแบ่งปันโชคลาภในวันมงคล ไม่ใช่ธรรมเนียมบังคับที่ทุกงานต้องมี ครอบครัวที่ไม่สะดวกจัดส่วนนี้สามารถข้ามไปได้โดยไม่กระทบความสมบูรณ์ของพิธีหลักแต่อย่างใด เพราะแก่นของพิธีอยู่ที่การอุปสมบทในโบสถ์ ไม่ใช่กิจกรรมรอบข้าง

ของทำบุญและซองปัจจัยที่ควรเตรียมไปงานบวช

แขกที่ไปร่วมงานบวชนิยมเตรียมซองปัจจัยถวายพระใหม่หรือร่วมทำบุญกับเจ้าภาพ จำนวนเงินไม่มีเกณฑ์ตายตัว ควรให้ตามกำลังศรัทธาและความสัมพันธ์กับครอบครัวเจ้าภาพ ไม่จำเป็นต้องเปรียบเทียบหรือแข่งขันจำนวนเงินกับแขกคนอื่น เพราะจุดประสงค์ของการทำบุญคือความตั้งใจ ไม่ใช่มูลค่าของเงิน

นอกจากซองปัจจัยแล้ว บางครอบครัวเตรียมของใช้จำเป็นสำหรับพระใหม่ เช่น ผ้าไตรจีวร บาตร หรือของใช้ประจำวันของพระ ถ้าไม่แน่ใจว่าเจ้าภาพเตรียมของเหล่านี้ไว้ครบแล้วหรือยัง สามารถสอบถามเจ้าภาพโดยตรงก่อนเพื่อไม่ให้ซ้ำซ้อนกัน เพราะบางงานเจ้าภาพเตรียมชุดสังฆทานไว้ให้ทุกอย่างครบแล้ว แขกเพียงร่วมทำบุญตามศรัทธาก็เพียงพอ

การกราบพระอุปัชฌาย์และพระใหม่ ทำยังไงให้ถูกต้อง

การกราบพระที่ถูกต้องตามธรรมเนียมไทยพุทธใช้ท่ากราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ คือกราบสามครั้งโดยให้ทั้งเข่า ศอก และหน้าผากสัมผัสพื้นในแต่ละครั้ง สำหรับคนที่ไม่คุ้นเคยกับท่ากราบแบบเป็นทางการ การกราบด้วยความตั้งใจและสำรวมท่าทางก็ถือว่าเพียงพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องกังวลว่าท่าทางจะสวยงามเป๊ะเหมือนคนที่ฝึกมานาน

เมื่อนั่งอยู่ต่อหน้าพระสงฆ์ ไม่ว่าจะเป็นพระอุปัชฌาย์หรือพระใหม่ ควรนั่งพับเพียบหรือคุกเข่าโดยให้เท้าไม่ชี้ไปทางพระ เป็นมารยาทพื้นฐานของการแสดงความเคารพในวัฒนธรรมไทย และเมื่อพระใหม่ออกมารับความยินดีจากญาติหลังพิธี การไหว้ทักทายด้วยความยินดีอย่างสำรวมเป็นสิ่งที่เหมาะสมมากกว่าการแสดงความดีใจแบบเสียงดังหรือกอดกัน เพราะพระภิกษุมีวินัยสงฆ์ที่ต้องรักษาระยะห่างทางกายภาพจากฆราวาส

เด็กเล็กไปงานบวชได้ไหม ควรดูแลยังไง

เด็กเล็กสามารถไปร่วมงานบวชได้ตามปกติ เพราะพิธีนี้ไม่มีข้อห้ามเรื่องอายุของผู้เข้าร่วม แต่ผู้ปกครองควรเตรียมพร้อมรับมือกับช่วงเวลาที่ต้องนั่งฟังสวดหรือรอพิธีนาน ๆ ซึ่งเด็กเล็กมักไม่คุ้นเคย การเตรียมของเล่นเงียบ ๆ หรือหนังสือภาพติดตัวไปช่วยให้เด็กสงบได้ในช่วงที่ต้องนั่งรอ โดยควรเลือกที่นั่งใกล้ทางออกเผื่อต้องพาเด็กออกไปข้างนอกหากเริ่มงอแงระหว่างพิธี

ช่วงที่ควรระวังเป็นพิเศษคือตอนที่นาคกล่าวคำขอบรรพชาอุปสมบทในโบสถ์ เพราะเป็นช่วงที่ต้องการความเงียบมากที่สุด หากเด็กเริ่มส่งเสียงดังหรืออยู่ไม่นิ่ง ผู้ปกครองควรพาออกมารอนอกโบสถ์ชั่วคราวแล้วกลับเข้าไปใหม่เมื่อพิธีในจุดนั้นจบลง เพื่อไม่ให้รบกวนสมาธิของผู้ร่วมพิธีคนอื่น

ของใช้ที่ควรเตรียมติดตัวไปงานบวช

นอกจากซองทำบุญแล้ว การเตรียมของใช้ส่วนตัวติดตัวไปด้วยช่วยให้ร่วมงานได้สะดวกขึ้น เช่น พัดหรือหมวกกันแดดสำหรับงานที่จัดกลางแจ้งในช่วงกลางวัน เพราะขบวนแห่นาคมักใช้เวลานานพอสมควรภายใต้แสงแดด ผ้าเช็ดหน้าหรือทิชชูสำหรับซับเหงื่อก็เป็นของเล็ก ๆ ที่มักถูกลืมแต่จำเป็นจริงในบรรยากาศที่มีคนเยอะและอากาศร้อน

สำหรับผู้สูงอายุที่ร่วมงาน ควรเตรียมเก้าอี้พับหรือสอบถามทางวัดล่วงหน้าว่ามีที่นั่งรองรับเพียงพอหรือไม่ เพราะบางวัดใช้การนั่งพื้นตลอดพิธีซึ่งอาจไม่สะดวกสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาข้อเข่า การสอบถามล่วงหน้ากับเจ้าภาพช่วยให้เตรียมตัวได้ตรงจุดและไม่ต้องกังวลเรื่องนี้ในวันงานจริง

ข้อควรระวัง

• ปิดเสียงหรือปิดโทรศัพท์มือถือระหว่างพิธีในโบสถ์ โดยเฉพาะช่วงที่นาคกำลังกล่าวคำขอบรรพชาอุปสมบทซึ่งต้องการความสงบอย่างมาก
• อย่าเดินเข้าใกล้พระอุปัชฌาย์หรือใช้แฟลชถ่ายภาพในระยะกระชั้นชิดโดยไม่ได้รับอนุญาต เพราะอาจรบกวนสมาธิของผู้ประกอบพิธี
• อย่าแสดงความคิดเห็นเชิงล้อเลียนเกี่ยวกับพิธีกรรมหรือการโกนผมโกนคิ้วของนาค แม้จะตั้งใจแค่ทำให้บรรยากาศสนุกสนานก็ตาม เพราะเป็นเรื่องที่นาคและครอบครัวให้ความสำคัญอย่างจริงจัง
• อย่าลืมว่าพระภิกษุมีวินัยสงฆ์ที่ผู้หญิงไม่ควรสัมผัสตัวพระโดยตรง หากต้องการถวายของควรวางบนผ้ารับประเคนหรือส่งผ่านญาติผู้ชายแทน
• อย่าดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในบริเวณวัดหรือระหว่างพิธี เพราะขัดกับความเหมาะสมของสถานที่ทางศาสนา

สรุป

การไปร่วมงานบวชพระไม่ใช่เรื่องยากเมื่อรู้ลำดับขั้นตอนและมารยาทพื้นฐาน หัวใจสำคัญคือการให้ความเคารพต่อพิธีกรรมและพระสงฆ์ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการแต่งกาย การรักษาความสงบในช่วงพิธีสำคัญ หรือการปฏิบัติตัวต่อหน้าพระอุปัชฌาย์และพระใหม่ ส่วนรายละเอียดปลีกย่อยอย่างการแห่นาคหรือการโปรยเหรียญเป็นเพียงองค์ประกอบเสริมที่ปรับเปลี่ยนได้ตามธรรมเนียมของแต่ละครอบครัวและแต่ละวัด สิ่งที่ควรจำไว้เสมอคือพิธีนี้มีความหมายลึกซึ้งสำหรับนาคและครอบครัว การไปร่วมงานด้วยความตั้งใจและความเคารพจึงมีค่ามากกว่าการทำทุกอย่างให้ถูกต้องตามแบบแผนร้อยเปอร์เซ็นต์