วันสารทไทย (เดือนสิบ) ต่างจากสารทจีนยังไง มีประเพณีอะไรบ้าง
วันสารทไทยหรือบุญเดือนสิบเป็นประเพณีทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษที่ล่วงลับ ตรงกับวันแรม 15 ค่ำเดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติไทย เป็นความเชื่อและประเพณีของไทยแท้ที่ผูกกับพุทธศาสนาและวิถีเกษตรกรรม ต่างจากสารทจีนที่เป็นความเชื่อของชาวจีนเรื่องประตูนรกเปิดในเดือนเจ็ดตามปฏิทินจีน ทั้งสองเทศกาลจึงมีชื่อคล้ายกันแต่เป็นคนละความเชื่อคนละที่มา
ทุกปีช่วงปลายเดือนสิบตามปฏิทินจันทรคติไทย หลายบ้านโดยเฉพาะทางภาคใต้จะพูดถึง "บุญเดือนสิบ" หรือ "วันสารทไทย" คนที่ไม่คุ้นเคยมักสับสนกับคำว่าสารทจีนที่ได้ยินบ่อยกว่า จนเข้าใจผิดว่าเป็นเทศกาลเดียวกันหรือมีที่มาคล้ายกัน
ความจริงแล้ววันสารทไทยกับสารทจีนเป็นคนละความเชื่อคนละที่มาโดยสิ้นเชิง บทความนี้จะอธิบายว่าวันสารทไทยคืออะไร มีประเพณีอย่างไรบ้าง และต่างจากสารทจีนตรงไหน
วันสารทไทยคืออะไร
วันสารทไทยหรือบุญเดือนสิบเป็นประเพณีทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว ตรงกับวันแรม 15 ค่ำเดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติไทย เป็นประเพณีที่ผสมผสานระหว่างความเชื่อทางพุทธศาสนาเรื่องการอุทิศส่วนบุญ กับวิถีเกษตรกรรมของคนไทยในอดีตที่ถือเป็นช่วงเก็บเกี่ยวผลผลิตแรกของฤดูกาล
ความเชื่อดั้งเดิมเล่าว่าช่วงนี้เป็นเวลาที่ดวงวิญญาณของบรรพบุรุษและญาติที่ล่วงลับจะได้รับอนุญาตให้กลับมาเยี่ยมโลกมนุษย์ ลูกหลานจึงทำบุญและจัดเตรียมของไหว้เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ไปถึงญาติผู้ล่วงลับเหล่านั้น
วันสารทไทยกับสารทจีนต่างกันตรงไหน
| หัวข้อ | วันสารทไทย | สารทจีน |
|---|---|---|
| ปฏิทินที่ใช้ | ปฏิทินจันทรคติไทย (แรม 15 ค่ำเดือน 10) | ปฏิทินจีน (เดือน 7 ตามจันทรคติจีน) |
| ที่มาความเชื่อ | พุทธศาสนาไทยผสมวิถีเกษตรกรรม | ความเชื่อจีนเรื่องประตูนรกเปิดให้วิญญาณเร่ร่อนออกมา |
| ของไหว้เด่น | ขนมกระยาสารท ขนมเปียกปูน ขนมลา | กระดาษเงินกระดาษทอง เครื่องเซ่นแบบจีน |
| กลุ่มผู้ปฏิบัติหลัก | คนไทยทั่วประเทศ เข้มข้นเป็นพิเศษในภาคใต้ | ชาวไทยเชื้อสายจีน |
คนที่สนใจรายละเอียดของสารทจีนโดยเฉพาะสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในสารทจีนคือวันอะไร ทำไมเชื่อว่าประตูนรกเปิดทั้งเดือน ซึ่งอธิบายความเชื่อฝั่งจีนแยกไว้อย่างละเอียด
ประเพณีสำคัญในวันสารทไทยมีอะไรบ้าง
ประเพณีที่โดดเด่นที่สุดของวันสารทไทยคือ "ประเพณีชิงเปรต" ซึ่งพบมากในภาคใต้ โดยจะมีการตั้งศาลเปรตและวางของไหว้ไว้ให้ผู้ล่วงลับที่ไม่มีลูกหลานมารับส่วนบุญ เมื่อพิธีเสร็จสิ้นแล้วเด็ก ๆ ในหมู่บ้านจะเข้าไปแย่งชิงของไหว้ที่เหลือ ซึ่งถือเป็นการทำบุญร่วมกันของชุมชน
นอกจากนี้ยังมีการทำบุญตักบาตรที่วัดตามปกติ พร้อมนำขนมและอาหารที่เป็นเอกลักษณ์ของเทศกาลนี้ไปถวายพระและอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษ ครอบครัวจำนวนมากถือโอกาสนี้กลับบ้านเกิดเพื่อรวมญาติและทำบุญร่วมกัน คล้ายกับความสำคัญของเทศกาลรวมญาติอื่น ๆ ของไทย
ขนมและของไหว้เฉพาะเทศกาลสารทไทย
ขนมกระยาสารทเป็นสัญลักษณ์ที่คนไทยนึกถึงมากที่สุดเมื่อพูดถึงวันสารทไทย ทำจากข้าวคั่ว ถั่ว งา และน้ำตาล เป็นตัวแทนของผลผลิตที่เก็บเกี่ยวได้ในช่วงนั้น นอกจากนี้ยังมีขนมเปียกปูนและขนมลาที่นิยมทำเพื่อถวายพระและแจกจ่ายให้ญาติพี่น้อง
ของไหว้เหล่านี้ต่างจากของไหว้ในเทศกาลอื่นตรงที่เจาะจงเฉพาะเทศกาลนี้เท่านั้น ไม่ได้ใช้ร่วมกับพิธีไหว้ทั่วไปตลอดทั้งปี ผู้ที่สนใจหลักการเลือกของไหว้ในเทศกาลต่าง ๆ ของไทยโดยรวมสามารถอ่านเพิ่มเติมได้ในของไหว้มงคลที่ใช้ในเทศกาลสำคัญ
ทำไมความเข้มข้นของประเพณีนี้พบมากในภาคใต้
แม้บุญเดือนสิบจะเป็นประเพณีที่ปฏิบัติกันทั่วประเทศ แต่ความเข้มข้นและรูปแบบพิธีที่ชัดเจนที่สุดพบมากในภาคใต้ โดยเฉพาะจังหวัดนครศรีธรรมราชที่มีประเพณีชิงเปรตเป็นงานเทศกาลใหญ่ประจำปี สาเหตุส่วนหนึ่งมาจากวิถีชุมชนที่ผูกพันกับวัดและครอบครัวขยายอย่างเหนียวแน่น ทำให้ประเพณีนี้สืบทอดและพัฒนารูปแบบพิธีอย่างต่อเนื่องมากกว่าภูมิภาคอื่น
ภาคอื่น ๆ ของไทยก็มีการทำบุญเดือนสิบเช่นกัน เพียงแต่อาจเรียกชื่อต่างกันหรือมีรายละเอียดพิธีที่เรียบง่ายกว่า โดยยังคงแก่นความเชื่อเรื่องการอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษเหมือนกัน
สรุป
วันสารทไทยและสารทจีนเป็นสองเทศกาลที่แยกจากกันโดยสิ้นเชิง ทั้งปฏิทินที่ใช้ ที่มาความเชื่อ และของไหว้เฉพาะเทศกาล วันสารทไทยผูกพันกับพุทธศาสนาไทยและวิถีเกษตรกรรม เน้นการอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษผ่านขนมกระยาสารทและประเพณีชิงเปรตที่โดดเด่นในภาคใต้ ก่อนถึงวันจริงของแต่ละปีควรตรวจสอบปฏิทินจันทรคติให้ตรงกัน เพราะวันที่ตามปฏิทินสุริยคติจะเปลี่ยนไปทุกปี ไม่ใช่วันเดิมซ้ำทุกปีเหมือนวันหยุดราชการทั่วไป
