ปล่อยปลา ปล่อยนก ปล่อยสัตว์ ทำให้ถูกหลักสัตวแพทย์และระบบนิเวศ
การปล่อยสัตว์ตามความเชื่อไทยพุทธมีเจตนาให้ชีวิตเป็นทาน แต่ถ้าทำไม่ถูกวิธีอาจทำให้สัตว์ตาย หรือสร้างปัญหาให้ระบบนิเวศ เช่นปล่อยสัตว์ต่างถิ่นลงแหล่งน้ำ หรือซื้อนกที่ถูกจับมาเพื่อขาย ก่อนปล่อยควรเลือกชนิดพันธุ์พื้นถิ่น ปล่อยในแหล่งที่เหมาะ และสอบถามกรมประมงหรือหน่วยงานในพื้นที่ ถ้าไม่แน่ใจ ทางเลือกอื่นที่ได้ผลบุญใกล้เคียง เช่น ไถ่ชีวิตโค กระบือ หรือบริจาคช่วยสัตว์
ท่าน้ำวันหยุดมักมีกะละมังใส่ปลาตัวเล็กตั้งขายพร้อมถุงพลาสติกใส่น้ำ คนที่มาทำบุญซื้อไปเทลงแม่น้ำแล้วอธิษฐานตามความเชื่อ เป็นภาพคุ้นตา แต่ตัวปลาที่อยู่ในถุงสองชั่วโมงก่อนเทมีอะไรเกิดขึ้นกับมัน และมันไปอยู่ในแหล่งน้ำที่ถูกต้องหรือไม่ คำถามเหล่านี้คนทำบุญมักไม่ทันถาม
ความเชื่อเบื้องหลังการปล่อยสัตว์
ในพุทธศาสนาแบบไทย การปล่อยสัตว์เกี่ยวกับ "อภัยทาน" และ "ชีวิตทาน" คือการให้ชีวิตแก่สัตว์ที่อยู่ในที่คับขัน ผู้ทำเชื่อว่าได้บุญและช่วยเรื่องอายุยืน ความเชื่อนี้เล่ากันมานานและบางภูมิภาคทำเป็นประเพณีในวันสำคัญ ข้อนี้เป็นเรื่องของเจตนาและความเชื่อ ส่วนที่ต้องตรวจสอบจริงคือผลต่อตัวสัตว์
ผลที่เกิดกับตัวสัตว์และระบบนิเวศ
มีประเด็นที่นักวิชาการด้านสัตว์น้ำและสัตว์ป่ากล่าวถึงซ้ำ ๆ
- ปลาที่อยู่ในถุงหรือถังแออัดมานานอาจอ่อนแรง พอเจอน้ำอุณหภูมิต่างกันหรือเค็มต่างกันจะช็อกและตาย
- ปลาต่างถิ่นบางชนิดแย่งอาหารปลาพื้นเมืองหรือกินลูกปลา ตัวอย่างที่ได้ยินในข่าวคือปลาหมอคางดำและปลาซัคเกอร์ ซึ่งเป็นปัญหาของแหล่งน้ำไทยหลายแห่ง
- นกที่ขายเพื่อปล่อยมักถูกจับด้วยกับดักหรือข่าย ถ้าไม่มีคนซื้อก็จะไม่มีการจับ วงจรจึงวนต่อไป
- เต่าและตะพาบบางชนิดอยู่ในกลุ่มสัตว์ป่าคุ้มครอง ถ้าไม่มีหน่วยงานรับรองก็อาจผิดกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการครอบครอง
ความเชื่อกับข้อเท็จจริง แยกกันดู
| ที่ได้ยินกันมา | ข้อเท็จจริงที่ควรรู้ |
|---|---|
| ปล่อยสัตว์ใด ๆ ก็ได้บุญเท่ากัน | ผลต่อสัตว์และธรรมชาติต่างกันตามชนิดและสถานที่ |
| ปล่อยแล้วสัตว์ได้อิสระแน่ | สัตว์ที่อ่อนแรงหรือบาดเจ็บอาจไม่รอด |
| ซื้อมาปล่อยคือช่วยชีวิต | การซื้อเพิ่มความต้องการจับสัตว์ใหม่ |
| ปล่อยลงน้ำไหนก็ได้ | ต้องเหมาะกับชนิดสัตว์ และบางแหล่งมีข้อกำหนดของทางการ |
เจตนาดีเป็นฐานของบุญในความเชื่อพุทธ ส่วนปัญญาคือการดูว่าสิ่งที่ทำนั้นก่อทุกข์ให้สัตว์อื่นหรือไม่ ถ้าอยากอ่านมุมของความเชื่อเรื่องโชคลาภที่ผูกกับการปล่อยสัตว์ ดูเพิ่มที่ ไถ่ชีวิตโคกระบือหรือปล่อยนกเชื่อว่าเสริมโชคจริงไหม
ถ้าจะปล่อย ให้เช็กตามลำดับนี้
- ถามผู้ขายว่าเป็นสัตว์ชนิดอะไร ได้มาจากที่ไหน ถ้าตอบไม่ได้ ไม่ควรซื้อ
- โทรถามสำนักงานประมงจังหวัดหรือกรมประมงว่าชนิดนี้ปล่อยลงแหล่งน้ำนั้นได้หรือไม่
- ถ้าเป็นสัตว์ป่า เช่น นกหรือเต่า ให้ถามกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช หรือสัตวแพทย์ก่อน
- ไปถึงแหล่งน้ำหรือพื้นที่ปล่อยแล้ว ปล่อยให้สัตว์ปรับตัวเข้ากับน้ำในถังก่อนเทออก และทำในเวลาที่อากาศไม่ร้อนจัด
- ไม่ทิ้งถุงพลาสติกหรือกรงไว้ในแหล่งน้ำ
ข้อ 2 ช่วยได้มากเพราะแหล่งน้ำบางแห่งเป็นพื้นที่อนุรักษ์ หรือมีโครงการของทางการที่รับบริจาคพันธุ์ปลาพื้นถิ่นไปปล่อยเองอยู่แล้ว
ทางเลือกอื่นที่ยังเป็นการให้ชีวิตเป็นทาน
- ไถ่ชีวิตโคกระบือผ่านวัดหรือมูลนิธิที่มีรายงานชัดเจนว่าสัตว์ไปอยู่ที่ไหน
- บริจาคอาหารและยาให้มูลนิธิหรือสถานสงเคราะห์สัตว์ที่ตรวจสอบได้
- รับเลี้ยงสัตว์จรจัดและทำหมันเพื่อลดจำนวนสัตว์ไร้บ้าน
- ทำบุญแบบอื่นที่เชื่อมกับครอบครัวและบ้าน เช่น ถวายสังฆทานให้เหมาะ
ถ้ายังอยากให้ลูกหลานเห็นภาพการปล่อย ก็ชวนไปดูกิจกรรมของหน่วยงานที่ปล่อยพันธุ์ปลาพื้นเมืองเป็นระบบ แล้วร่วมบริจาคกับโครงการนั้นแทน
สรุป
ก่อนซื้อสัตว์ไปปล่อย ให้ถามตัวเองว่าสัตว์ตัวนั้นจะมีชีวิตรอดหลังปล่อยหรือไม่ และการซื้อของเราทำให้มีการจับสัตว์เพิ่มหรือเปล่า ถ้าตอบไม่ได้ ให้เปลี่ยนไปทำบุญด้วยวิธีที่ไม่ต้องจับสัตว์เพิ่ม เช่นไถ่ชีวิตผ่านองค์กรที่ตรวจสอบได้ หรือบริจาคเพื่อสัตว์ที่อยู่ในความดูแลอยู่แล้ว
