ปีหม้ายคืออะไร ผู้ใหญ่ทักไม่ให้แต่งงาน ควรฟังแค่ไหน
ปีหม้ายคือปีจันทรคติจีนที่ไม่มีวันลิบชุน (ต้นฤดูใบไม้ผลิ ราววันที่ 4 กุมภาพันธ์) ตกอยู่ในปีนั้น ผู้ใหญ่ที่ถือตามความเชื่อจีนจึงมักไม่นิยมจัดงานแต่งในปีดังกล่าว เป็นความเชื่อพื้นบ้านที่ไม่มีกฎหมายหรือหลักศาสนาใดบังคับ ครอบครัวที่กังวลมีทางเลือก เช่น เลื่อนวันจัดงานใหญ่ หรือคุยกับผู้ใหญ่ถึงธรรมเนียมที่ยืดหยุ่นได้
บ้านที่มีญาติผู้ใหญ่ถือธรรมเนียมจีน พอมีลูกหลานบอกว่าจะแต่งงาน คำถามแรกที่เจอบ่อยคือ "ปีนี้ปีหม้ายหรือเปล่า" บางคนสะดุ้งเพราะไม่เคยได้ยินคำนี้มาก่อน บางคนเตรียมงานไปแล้วครึ่งหนึ่งค่อยมารู้ ข้างล่างอธิบายว่าคำนี้มาจากอะไร และคุยกันอย่างไรให้ไม่ตึง
คำว่า "หม้าย" มาจากปฏิทินอย่างไร
ปฏิทินจีนที่ใช้ในงานประเพณีเป็นปฏิทินแบบผสม เดือนนับตามพระจันทร์ แต่ฤดูกาลและเทศกาลย่อยนับตามดวงอาทิตย์ หนึ่งปีจันทรคติธรรมดายาวราว 354 วัน ส่วนปีสุริยคติยาวราว 365 วัน ความต่างราว 11 วันนี้เองที่ทำให้ตำแหน่งของเทศกาลตามฤดูกาลเลื่อนไปมาในปฏิทินจันทรคติ
ลิบชุน (立春) คือเทศกาลต้นฤดูใบไม้ผลิในหลักสุริยคติ ตกราววันที่ 4 กุมภาพันธ์ทุกปี ในบางปีจันทรคติ ช่วงตั้งแต่ตรุษจีนถึงตรุษจีนปีถัดไปเกิดเลื่อนจนไม่มีวันลิบชุนอยู่ในช่วงนั้นเลย ปีแบบนี้คนจีนโบราณเรียกกันหลายชื่อ ชื่อที่ไทยรู้จักมากคือ "ปีหม้าย" ปีที่ตรงข้ามคือปีที่มีลิบชุนสองครั้ง บางตำราเรียกปีมงคลสำหรับการแต่งงาน
ข้อมูลส่วนนี้เป็นข้อเท็จจริงเชิงปฏิทินที่คำนวณและตรวจสอบได้ ส่วนการที่ปีแบบนี้ "ไม่เหมาะแต่งงาน" เป็นการตีความทางความเชื่อที่เกิดขึ้นภายหลัง
ความเชื่อที่ผูกกับปีหม้าย
ในความเชื่อจีนพื้นบ้าน ฤดูใบไม้ผลิหมายถึงการเริ่มต้นและการงอกงาม ปีที่ "ไม่มีต้นฤดู" จึงถูกมองเป็นปีว่างเปล่า ไม่เหมาะกับเรื่องเริ่มต้นชีวิตคู่ บางครอบครัวบอกว่าแต่งในปีนี้ชีวิตคู่จะอยู่ไม่ยืน บางครอบครัวพูดเบากว่านั้นว่าปีนี้ไม่ค่อยเรียบร้อย
ควรรู้ว่านี่เป็นความเชื่อของคนจีนและลูกหลานคนไทยเชื้อสายจีนกลุ่มหนึ่ง ไม่ใช่หลักของพุทธศาสนา ไม่ใช่ของพราหมณ์ และไม่ปรากฏในกฎหมายไทย คนไทยพุทธที่ไม่ได้รับธรรมเนียมนี้มาจากครอบครัวส่วนใหญ่ไม่ได้ถือเลย ตำราแต่ละสายเองก็ตีความเรื่องนี้ต่างกัน ฝ่ายหนึ่งถือว่าห้ามเด็ดขาด อีกฝ่ายถือว่าแค่ระวัง และบางสายยกเว้นให้ถ้าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมีเหตุจำเป็น
ไม่มีหลักฐานทางสถิติที่ยืนยันว่าคู่ที่แต่งงานในปีนี้มีชีวิตคู่แตกต่างจากปีอื่น ข้อนี้ควรแยกไว้ในใจเสมอเวลาตัดสินใจ
ผู้ใหญ่ทักด้วยเหตุผลอะไรบ้าง
เวลาผู้ใหญ่ทัก สิ่งที่อยู่หลังคำพูดมักไม่ใช่เรื่องปฏิทินล้วน ๆ สาเหตุที่พบบ่อยมีสามแบบ
แบบแรกคือกลัวจริง เพราะเติบโตมากับความเชื่อนี้และเห็นเรื่องเล่าในครอบครัว แบบที่สองคือกลัวเสียหน้ากับญาติ ถ้าลูกหลานแต่งในปีที่ญาติคนอื่นถือกัน แบบที่สามคือเป็นห่วงลูกหลานและหาข้ออ้างที่พูดง่ายที่สุด ซึ่งบางครั้งเป็นเรื่องอื่น เช่น ความพร้อมทางการเงินหรือความไม่ถูกใจคู่
ถ้าเข้าใจว่าผู้ใหญ่คนนี้อยู่แบบไหน การคุยจะง่ายขึ้นมาก
วิธีคุยกับผู้ใหญ่ทีละขั้น
- ถามก่อนว่าท่านหมายถึงอะไร ขอให้ท่านเล่าที่มา ท่านจะรู้สึกว่าได้รับความเคารพและมักเปิดใจมากกว่า
- ถามว่าบ้านเรามีธรรมเนียมอะไรที่ทำได้ เช่น ใช้ฤกษ์ที่ผู้ใหญ่ที่ท่านไว้ใจเป็นคนเลือก หรือให้ท่านเป็นผู้ประกอบพิธีไหว้เจ้าก่อน
- เสนอทางสายกลางที่ยังเป็นของเราสองคน เช่น จดทะเบียนตามวันที่สะดวก แล้วเลื่อนงานเลี้ยงใหญ่ไปปีถัดไป
- ถ้ายังไม่ลงตัว ให้เลือกวันที่เหมาะกับคู่ก่อนด้วยหลักที่ทั้งสองฝ่ายยอมรับ เช่น ดูจาก ฤกษ์แต่งงานตามวันเกิดของคู่รัก
- ถ้ามีหลายตัวเลือก ลองดูวิธีตัดสินใน เลือกวันแต่งงานเมื่อมีหลายวันให้เลือก
ข้อสำคัญคืออย่าเถียงว่าความเชื่อนี้จริงหรือไม่จริง เพราะการเถียงเรื่องความเชื่อแทบไม่เคยจบ คุยเรื่อง "จะจัดอย่างไรให้ทุกคนสบายใจ" ตรงกว่า
ถ้าเลื่อนไม่ได้ ทำอย่างไร
บางคู่เลื่อนไม่ได้เพราะวีซ่า งานย้ายที่ หรือมีเหตุอื่น ทางเลือกที่พบบ่อยคือแยกพิธีกับการจดทะเบียนออกจากกัน การจดทะเบียนสมรสเป็นขั้นตอนทางกฎหมาย ทำได้ตามกฎหมายทุกปี ส่วนงานเลี้ยงและพิธีตามธรรมเนียมจีนค่อยจัดเมื่อผู้ใหญ่สบายใจ
อ่านรายละเอียดเพิ่มเรื่องวันจดทะเบียนได้ที่ วันจดทะเบียนสมรสที่เหมาะสม ขั้นตอนทางกฎหมายสอบถามที่สำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอที่ใช้บริการอยู่โดยตรง เพราะเอกสารและรายละเอียดอาจเปลี่ยนตามระเบียบล่าสุด
ของที่ต้องใช้ในพิธีตามธรรมเนียมจีนหลายอย่างหาไม่ยาก เช่น ซองอั่งเปาสำหรับเงินแต๊ะเอียหรือซองให้ผู้ใหญ่ ตอนเลือกซองให้ดูสีและลายว่าสุภาพเหมาะกับพิธี และเลี่ยงรุ่นที่พิมพ์ปีเกิดของสัตว์ประจำปีถ้าจะใช้เก็บไว้หลายปี
สรุป
ปีหม้ายมีที่มาจากความต่างของปฏิทินจันทรคติกับสุริยคติ ซึ่งตรวจสอบได้ ส่วนผลต่อชีวิตคู่เป็นความเชื่อในวัฒนธรรมจีนที่ไม่มีใครพิสูจน์ได้ ถ้าบ้านที่คุณอยู่ไม่ได้ถือธรรมเนียมนี้ ก็ไม่จำเป็นต้องกังวล แต่ถ้าผู้ใหญ่ที่เคารพถืออยู่ ให้เลือกทางที่เสียน้อยที่สุด คือจดทะเบียนก่อนและเลื่อนงานเลี้ยง ซึ่งไม่ต้องทะเลาะ ไม่ต้องล้มแผนทั้งหมด และเปิดทางให้ทุกฝ่ายยังอยู่ในงานเดียวกันได้
