พระประจำวันเกิดต่างจากพระปางไหนที่นิยมตั้งบูชา
ตามธรรมเนียมไทยพุทธ พระประจำวันเกิดมีเจ็ดปางตามวันในสัปดาห์ คือวันอาทิตย์ปางถวายเนตร วันจันทร์ปางห้ามญาติ วันอังคารปางไสยาสน์ วันพุธกลางวันปางอุ้มบาตร วันพฤหัสบดีปางสมาธิ วันศุกร์ปางรำพึง และวันเสาร์ปางนาคปรก ส่วนปางที่คนนิยมตั้งบูชาอื่น ๆ เช่น ปางมารวิชัย เลือกด้วยเหตุผลของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องตรงกับวันเกิด
คนที่เพิ่งจะตั้งหิ้งพระที่บ้านมักเจอสองแนวคิดปนกัน แนวแรกบอกให้บูชาพระปางตรงวันเกิด อีกแนวบอกให้บูชาพระปางที่เหมาะกับการงานหรือความสงบ ทำให้งงว่าควรเลือกตามอะไร คำตอบสั้นคือสองแนวนี้เป็นคนละธรรมเนียม เลือกอย่างใดอย่างหนึ่งหรือผสมก็ได้ ตัวอย่างต่อไปนี้แยกให้เห็นชัด
พระประจำวันเกิด เป็นธรรมเนียมไทยที่ผูกกับวันในสัปดาห์
ธรรมเนียมไทยพุทธกำหนดพระพุทธรูปปางหนึ่งให้แทนแต่ละวันเกิด ไว้ให้คนบูชาตามวันของตนเอง ในพุทธศาสนาเองไม่ได้มีหลักตายตัวว่าต้องบูชาปางไหน นี่เป็นประเพณีที่พัฒนาในไทย ส่วนมากเล่าต่อกันผ่านวัดและตำราโหราศาสตร์
| วันเกิด | ปางประจำวัน | ลักษณะพอเห็นภาพ |
|---|---|---|
| อาทิตย์ | ถวายเนตร | ยืนประสานมือ ตามองไปทางต้นโพธิ์ |
| จันทร์ | ห้ามญาติ | ยืนยกมือขวาขึ้นระดับอก |
| อังคาร | ไสยาสน์ | บรรทมตะแคงขวา |
| พุธกลางวัน | อุ้มบาตร | ยืนถือบาตร |
| พุธกลางคืน | ป่าเลไลยก์ | นั่งห้อยพระบาท มีช้างและลิงถวาย |
| พฤหัสบดี | สมาธิ | นั่งขัดสมาธิ วางพระหัตถ์บนตัก |
| ศุกร์ | รำพึง | ยืนพระหัตถ์ไขว้ที่อก |
| เสาร์ | นาคปรก | นั่งสมาธิ มีพญานาคแผ่พังพานเหนือพระเศียร |
เวลาซื้อพระ ผู้ขายจะรู้ว่าปางไหนตรงวันใด แต่ถ้าไม่แน่ใจวันเกิดตัวเองให้เปิดปฏิทินดูก่อน
ปางที่คนนิยมตั้งบูชาด้วยเหตุผลอื่น
มีปางที่คนนิยมตั้งในบ้านโดยไม่เกี่ยวกับวันเกิดอีกหลายปาง
- ปางมารวิชัย นั่งสมาธิพระหัตถ์ขวาชี้ลงดิน นิยมเพราะเป็นปางที่คุ้นตาและหาง่าย แทนชัยชนะต่ออุปสรรค
- ปางสมาธิ ใช้ในวัดและบ้านทั่วไป เหมาะกับคนที่ชอบความสงบแม้ไม่ได้เกิดวันพฤหัสบดี
- ปางไสยาสน์ บางบ้านตั้งเพราะผูกกับความผ่อนคลายและพักผ่อน ไม่ใช่เฉพาะคนเกิดวันอังคาร
- ปางนาคปรก นิยมตั้งเพราะเชื่อว่าให้ความคุ้มครอง ตามธรรมเนียมที่เล่าต่อกัน
- ปางประทานพร ยกพระหัตถ์ขวา ตั้งเพราะความหมายของการให้พร
เหตุผลที่คนเลือกมักเป็นความรู้สึกส่วนตัว เช่น ชอบพุทธศิลป์ มีผู้ใหญ่ให้มา หรือเห็นแล้วใจสงบ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ใช้ได้เพียงพอ
ความหมายปางไสยาสน์ที่มักถูกเข้าใจผิด
ปางไสยาสน์เป็นพระนอนที่บางคนกลัวว่าไม่ควรตั้งในบ้านเพราะเป็นปางปรินิพพาน แต่ในธรรมเนียมไทย ปางไสยาสน์ที่พบทั่วไปเล่าถึงพระพุทธองค์บรรทมตะแคงขวาแบบพักผ่อน และมักเป็นพระประจำวันอังคาร ผู้นับถือส่วนใหญ่ตั้งไว้ได้ตามปกติ
ในความเป็นจริง บางวัดหรือบางครอบครัวอาจมีธรรมเนียมของตนเอง เช่น ไม่วางในห้องนอนเพราะถือว่าสูงกว่าที่นอน หากไม่แน่ใจให้สอบถามพระหรือผู้รู้ในท้องถิ่น ข้อมูลทั่วไปเรื่องการตั้งพระที่บ้านอยู่ที่ บูชาพระที่บ้านสำหรับมือใหม่
เลือกอย่างไรเมื่อสองแนวคิดขัดกัน
ลองใช้คำถามสามข้อตามลำดับนี้
- บ้านมีที่ตั้งกี่องค์ ถ้ามีที่เดียว ให้เลือกองค์ที่ใจสงบเมื่อมองมากที่สุด
- มีผู้ใหญ่ที่ศรัทธาปางใดเป็นพิเศษไหม ถ้ามี การตั้งปางนั้นช่วยให้ความสัมพันธ์ในครอบครัวราบรื่น
- ต้องการเพิ่มปางประจำวันเกิดเป็นองค์รองหรือไม่ ถ้าอยากเพิ่ม ให้ตั้งองค์เล็กที่เหมาะกับพื้นที่
ไม่มีหลักพุทธว่าต้องมีครบหลายองค์ ตั้งน้อยแต่ดูแลดีกว่าตั้งเยอะแล้วรก ดูวิธีดูแลได้ที่ ดูแลของมงคลและพระที่บ้าน
เครื่องบูชาแบบวันเกิด
บางร้านขายชุดธูปเทียนสีตามวันเกิด เช่น สีเหลืองทองสำหรับวันพฤหัสบดี โดยอ้างว่าสีตรงกับสีวัน ซึ่งเป็นการจับคู่สีตามธรรมเนียมโหราศาสตร์ไทย ชุดแบบนี้สะดวกสำหรับคนที่ไม่อยากจัดเอง แต่ไม่จำเป็นต้องซื้อชุดสำเร็จเสมอไป เพราะธูปเทียนธรรมดากับดอกไม้ก็ใช้ได้เท่ากัน
ชุดสำเร็จช่วยให้ไม่ต้องรวบรวมเอง ข้อควรระวังคือตรวจชนิดวัสดุและควัน ถ้าบ้านเป็นคอนโดอาจมีกฎห้ามจุดธูป ซึ่งมีข้อมูลที่ จุดธูปอย่างไรให้ถูกวิธี
ข้อที่มักเข้าใจคลาดเคลื่อน
หลายคนเข้าใจว่าถ้าไม่บูชาปางประจำวันเกิดจะมีผลไม่ดี ข้อนี้ไม่มีหลักตายตัวในพุทธ และไม่ควรใช้ความกลัวเป็นเหตุผลในการซื้อพระ อีกเรื่องที่คนมักสับสนคือการเอาพระปางไปผูกกับดวงชะตา ข้อนี้เป็นการตีความของบางสำนักโหราศาสตร์ ไม่ใช่คำสอนของพุทธศาสนา
สรุป
ถ้าเพิ่งเริ่มตั้งหิ้ง ให้ตั้งองค์เดียวก่อน เลือกระหว่างปางประจำวันเกิดกับปางที่ชอบ แล้วตั้งในที่สูง สะอาด ดูแลได้ง่าย ภายหลังค่อยเพิ่มองค์อื่นถ้ามีที่และใจพร้อม การเลือกตามวันเกิดเป็นประเพณีที่สบายใจ ไม่ใช่ข้อห้าม ปางที่คุณเห็นแล้วสงบจึงเป็นปางที่เหมาะกับบ้านคุณ
