สอนเด็กเรื่องเงินก้อนแรกที่หาเองจากขายของหรือรับจ้าง พ่อแม่ควรพูดอะไร

เด็กคนหนึ่งตั้งแผงขายน้ำมะนาวหน้าบ้านวันเสาร์ ได้เงินมา 85 บาท กำเหรียญแน่นแล้ววิ่งเข้าบ้านมาให้พ่อแม่ดู สิ่งที่พ่อแม่พูดในสิบนาทีแรกหลังจากนั้นมีผลต่อความรู้สึกของลูกกับเงินมากกว่าที่คิด

เงินก้อนแรกที่หาเองไม่ว่าจะน้อยแค่ไหนก็เป็นโอกาสสอนเรื่องที่เด็กจำได้นาน และถ้าครอบครัวมีธรรมเนียมเล็ก ๆ ก็ผสมเข้าไปได้ โดยไม่ต้องให้พิธีเป็นตัวหลัก

ชมความพยายามก่อนจะพูดเรื่องเงิน

ประโยคแรกควรเป็นเรื่องความพยายาม เช่น "ลูกตื่นมาเตรียมน้ำมะนาวเองตั้งแต่เช้าเลยนะ" ไม่ใช่ "ได้เท่าไร" เด็กที่ถูกชมความพยายามจะเชื่อมเงินกับการลงแรง ส่วนเด็กที่ถูกถามแต่ตัวเลขอาจเริ่มมองเงินเป็นคะแนน

หลังชมแล้วค่อยให้เด็กนับเงินเอง บอกว่าได้เท่าไร ต้นทุนเท่าไร เหลือกำไรเท่าไร ถ้าลูกยังเด็กเกินกว่าจะเข้าใจกำไร ให้ใช้คำว่าเงินที่เหลือหลังหักของที่ซื้อมา

ชวนแบ่งเงินเป็นสามส่วน

สัดส่วนที่ใช้ง่ายคือใช้ เก็บ และแบ่งปัน เช่น ครึ่งหนึ่งเก็บ ส่วนหนึ่งใช้ ส่วนหนึ่งแบ่งปัน แต่ตัวเลขให้ครอบครัวตกลงกันเอง เรื่องแบ่งปันมีธรรมเนียมไทยรองรับอยู่แล้ว เช่น ใส่ตู้บริจาค ซื้อขนมให้เพื่อน หรือถวายของเล็กน้อยที่วัด ตามความเชื่อไทยพุทธที่ถือว่าการให้ทานเป็นการฝึกใจ

ส่วน	ตัวอย่างที่ลูกทำได้	พ่อแม่ควรพูดว่า
ใช้	ซื้อขนมหรือสมุดที่อยากได้	เงินนี้หามาเอง เลือกได้ แต่เลือกแล้วเปลี่ยนใจไม่ได้นะ
เก็บ	ใส่กระปุกหรือบัญชีเด็ก	เก็บไว้ซื้อของที่ใหญ่ขึ้นในอนาคต
แบ่งปัน	ซื้อของเล็กให้เพื่อนหรือบริจาค	ให้แล้วรู้สึกอย่างไรบ้าง

ให้ลูกเป็นคนตัดสินใจภายใต้กรอบ

พ่อแม่กำหนดกรอบ ลูกตัดสินใจในกรอบนั้น ตัวอย่างเช่น "ต้องเก็บอย่างน้อยหนึ่งส่วน ที่เหลือเลือกเองได้" วิธีนี้ทำให้ลูกฝึกคิดโดยไม่หลุดเป้า ถ้าลูกเลือกใช้เงินไปกับสิ่งที่พ่อแม่คิดว่าไม่คุ้ม ให้อดทน เพราะบทเรียนจากเงินของตัวเองจะเข้าหัวได้ดีกว่าคำเตือน

ข้อนี้พ่อแม่มักพลาด เพราะอดไม่ได้ที่จะเข้าไปกำหนดทุกอย่าง แล้วลูกก็รู้สึกว่าเงินไม่ใช่ของเขา

พิธีเล็ก ๆ ที่ทำให้วันนั้นจำได้

ถ้าครอบครัวชอบธรรมเนียม ลองทำสิ่งเล็ก ๆ เช่น เก็บธนบัตรหรือเหรียญใบแรกใส่กรอบหรือซองพร้อมเขียนวันที่ ใส่เงินส่วนเก็บลงกระปุกพร้อมกันทั้งครอบครัว หรืออวยพรกันสั้น ๆ ให้ลูกรู้จักหาเงินด้วยความสุจริต

ในความเชื่อจีนบางครอบครัวใช้ซองแดงบรรจุเงินก้อนแรก ส่วนความเชื่อไทยบางบ้านเก็บธนบัตรใบแรกไว้ในที่สะอาด ทั้งสองเป็นธรรมเนียมที่ทำหรือไม่ทำก็ได้ ไม่ได้มีหลักฐานว่าเงินก้อนแรกที่เก็บไว้จะเรียกโชคลาภ

ส่วนกระปุกออมสินที่คนเชื่อเรื่องสีหรือตำแหน่งวาง มีอ่านเพิ่มที่กระปุกออมสินมงคล, สีกระปุกออมสินตามความเชื่อ และตำแหน่งวางกระปุกเหรียญตามฮวงจุ้ย

เรื่องที่ควรพูดไม่ควรพูดตอนนั้น

• พูดว่า "เก่งมาก ลงแรงจริง" แทน "เก่งเรื่องเงินจัง"
• อธิบายว่าเงินมาจากการแลกเวลาหรือสินค้า ไม่ใช่ของฟรี
• ไม่เปรียบเทียบกับเด็กคนอื่นที่ได้มากกว่า
• ไม่ขอยืมเงินก้อนนั้นไปใช้ในบ้านโดยไม่มีกำหนดคืน
• ไม่ข่มขู่ด้วยความเชื่อ เช่น "ใช้หมดเดี๋ยวไม่รวย"

ข้อสุดท้ายสำคัญ เพราะเด็กจะเชื่อมความกลัวกับเงินไปนาน ควรใช้คำที่เปิดให้ลูกถามต่อแทนคำที่ปิดบทสนทนา

ต่อยอดเมื่อลูกโตขึ้น

เมื่อลูกเริ่มเก็บเงินได้จริง ลองชวนเปิดบัญชีเด็กหรือใช้แอปออมเงินร่วมกับพ่อแม่ เทียบข้อดีข้อเสียของกระปุกจริงกับแอปได้ที่ออมอัตโนมัติด้วยแอปกับกระปุกออมสิน ส่วนผู้ใหญ่ที่อยากสร้างนิสัยออมของตัวเองไปพร้อมกับลูก อ่านเก็บเงินตามวันเกิด ได้

สรุป

วันที่ลูกถือเงินก้อนแรกเข้ามา ให้ชมความพยายามก่อน จากนั้นชวนแบ่งเป็นสามส่วนและให้ลูกเลือกสัดส่วนเอง ถ้าอยากมีพิธีก็เลือกสิ่งเล็ก ๆ ที่ลูกชอบ เช่น เก็บเหรียญแรกหรือถ่ายรูปคู่กระปุก สิ่งที่ควรเลี่ยงคือยืมเงินลูกหรือขู่ด้วยความเชื่อ