พระแม่ลักษมีคือใคร ทำไมร้านค้าคนไทยนิยมตั้งบูชา

เดินผ่านร้านทองหรือร้านขายส่งหลายแห่งในไทย มักเห็นรูปหญิงงามประทับบนดอกบัว มือหนึ่งถือดอกบัว อีกมือหนึ่งมีเหรียญทองไหลลงมา นั่นคือพระแม่ลักษมี หนึ่งในเทวีของศาสนาฮินดูที่คนไทยคุ้นหน้าที่สุด แม้ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นผู้นับถือฮินดูโดยตรง

รู้จักเทวีองค์นี้จากคติฮินดูก่อนตั้งบูชา

ในคติฮินดู ลักษมีเป็นชายาของพระวิษณุ เป็นเทวีผู้ดูแลเรื่องความมั่งคั่ง ความรุ่งเรือง และความอุดมสมบูรณ์ ตำนานที่เล่ากันบ่อยคือพระแม่ลักษมีอุบัติจากการกวนเกษียรสมุทร ซึ่งเป็นเรื่องใหญ่ที่เทพและอสูรร่วมกันกวนมหาสมุทรน้ำนมเพื่อแสวงหาน้ำอมฤต

ผู้ที่นับถือฮินดูจริงจังจะมีพิธีบูชา บทสวด และเทศกาลของตัวเอง ที่คนทั่วโลกรู้จักมากที่สุดคือเทศกาลทีปาวลี หรือที่เรียกกันว่าดีวาลี ซึ่งมีการจุดประทีปต้อนรับพระแม่ลักษมี รายละเอียดวันและขั้นตอนต้องถามผู้นำศาสนาหรือศาสนสถานโดยตรง เพราะวันที่ไม่ตรงกันทุกปี

ภาพสัญลักษณ์ในรูปเคารพบอกอะไรบ้าง

ถ้าสังเกตรูปหรือเทวรูป จะเห็นองค์ประกอบซ้ำๆ ซึ่งแต่ละอย่างมีความหมายในคติฮินดู

สัญลักษณ์	ความหมายตามคติ
ดอกบัว	ความบริสุทธิ์ ความงอกงามท่ามกลางโคลนตม
เหรียญทองไหลจากพระหัตถ์	ความมั่งคั่งที่แบ่งปันได้
ช้างสองเชือกยกพระกร	พลังและราชอิสริยยศ
พระหัตถ์ยกขึ้นแสดงการให้พร	ความเมตตา
เครื่องแต่งกายสีแดงและทอง	ความเป็นสิริมงคล

ถ้าอยากเทียบความหมายกับเทพองค์อื่นที่ร้านไทยนิยม ลองอ่านความเชื่อเรื่องพระพิฆเนศกับความสำเร็จประกอบ

ทำไมร้านค้าคนไทยถึงตั้งกันเป็นปกติ

เหตุผลแรกมาจากประวัติศาสตร์ ราชสำนักไทยรับพิธีพราหมณ์มานาน พิธีสำคัญ เช่น พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ มีพราหมณ์เป็นผู้ประกอบพิธี คนไทยจึงคุ้นกับเทพพราหมณ์ฮินดูในฐานะส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมมาแต่ดั้งเดิม ไม่ได้รู้สึกว่าเป็นของต่างศาสนา

เหตุผลที่สองคือความเชื่อเรื่องค้าขาย พ่อค้าแม่ค้าไทยมีธรรมเนียมตั้งหิ้งไหว้สิ่งที่เชื่อว่าเกี่ยวกับโชคลาภ ทั้งเจ้าที่ ตี่จู๋เอี๊ยะ กวนอู ท้าวเวสสุวรรณ และพระแม่ลักษมี ตามแต่ละร้านจะเลือกตามความศรัทธาและคำแนะนำของผู้ใหญ่ ใครสนใจเรื่องเทพที่ร้านค้านิยมอีกองค์ ดูความเชื่อเรื่องท้าวเวสสุวรรณ

เหตุผลที่สามเป็นเรื่องรูปลักษณ์ ภาพทองและแดงของพระแม่ลักษมีเข้ากับบรรยากาศหน้าร้านที่คนไทยคุ้น ทำให้หลายร้านเลือกตั้งโดยไม่ต้องศึกษาที่มา ซึ่งเป็นจุดที่ควรอ่านให้เข้าใจก่อนตั้งจริง

ความเชื่อ กับข้อเท็จจริงที่ควรแยกให้ชัด

ความเชื่อ คือ ผู้ศรัทธาถือว่าพระแม่ลักษมีเป็นผู้ประทานความมั่งคั่ง และการบูชาด้วยความตั้งใจดีเป็นการแสดงความเคารพ ซึ่งเป็นกรอบของฝั่งฮินดูและพราหมณ์

ข้อเท็จจริง คือ ยอดขายของร้านขึ้นกับสินค้า ราคา ทำเล บริการ และการจัดการเงินสดเป็นหลัก ไม่มีหลักฐานว่ารูปเคารพชิ้นใดทำให้รายได้เพิ่ม ดังนั้นการตั้งบูชาควรอยู่คู่กับการทำบัญชีและวางแผนสต็อกที่ดี ไม่ใช่ทดแทนกัน

ข้อที่คนมักข้ามคือการเตรียมใจเรื่องความเคารพ ถ้าตั้งไว้เป็นของตกแต่งให้ดูมีโชค แต่ปล่อยให้ฝุ่นจับและวางของรกใต้หิ้ง เท่ากับขัดกับเจตนาของคนบูชาเอง

ตั้งอย่างให้เกียรติ ตรวจรายการนี้ก่อนวาง

• เลือกที่สูงระดับสายตาขึ้นไป ไม่วางต่ำกว่าเอว
• ถ้ามีพระพุทธรูปในร้านด้วย ให้พระพุทธรูปอยู่ในตำแหน่งสูงกว่าตามธรรมเนียมไทย
• ไม่ตั้งใกล้ห้องน้ำ ถังขยะ หรือของที่ไม่สะอาด
• เตรียมน้ำสะอาด ดอกไม้สด และเปลี่ยนเมื่อเริ่มเหี่ยว
• ปัดฝุ่นหิ้งสม่ำเสมอ อย่างน้อยทุกสัปดาห์
• ถ้าไม่แน่ใจเรื่องพิธีอัญเชิญ ถามพราหมณ์หรือผู้รู้ที่เชื่อถือได้ ไม่ต้องทำตามคลิปสุ่ม

เรื่องดอกไม้สำหรับหิ้งบูชามีรายละเอียดเฉพาะของมัน อ่านเพิ่มได้ที่ความหมายของดอกไม้ที่ใช้ไหว้

ของที่หาซื้อมาประกอบการตั้งบูชา

หลายร้านเลือกแผ่นโลหะรูปพระแม่ลักษมีวางประกอบหิ้ง หรือติดหน้าร้าน ข้อดีคือขนาดเล็ก ราคาย่อมเยา ติดตั้งง่าย ข้อเสียคือเป็นแผ่นเรียบ ไม่ใช่เทวรูปที่ผ่านพิธีเฉพาะสาย ถ้าต้องการองค์ที่ผ่านพิธีควรไปขอจากศาสนสถานหรือผู้ประกอบพิธีโดยตรง

สรุป

พระแม่ลักษมีเป็นเทวีฮินดูที่คนไทยรับมาใช้ในบริบทการค้าด้วยเหตุผลทางวัฒนธรรมและความเชื่อ ถ้าจะตั้งที่ร้าน ให้ตัดสินจากสิ่งที่ดูแลได้จริง คือที่สูงสะอาด ดอกไม้สด และเวลาไหว้สม่ำเสมอ ถ้าดูแลไม่ไหว การไม่ตั้งยังดีกว่าตั้งแล้วปล่อยรก สนใจกลุ่มเทพที่ร้านไทยนิยมเพิ่มเติม อ่านต่อที่ความหมายของโหล๊ะซิ่วหรือเทพทั้งหกและความเชื่อเรื่องกวนอิม