อยู่ต่างประเทศช่วงลอยกระทง ทำพิธีทดแทนอย่างไรให้ยังรู้สึกถึงเทศกาล

คนไทยที่ไปทำงานหรือเรียนต่างประเทศหลายคนเจอสถานการณ์เดียวกันทุกปีช่วงเดือนพฤศจิกายน คือเปิดฟีดเห็นเพื่อนที่บ้านโพสต์ภาพกระทงสวย ๆ ริมแม่น้ำ ในขณะที่ตัวเองอยู่ในเมืองที่ไม่มีแม่น้ำให้ลอย ไม่มีชุมชนไทยขนาดใหญ่ให้ไปร่วมงาน และบางประเทศก็ไม่อนุญาตให้จุดไฟหรือปล่อยของลงแหล่งน้ำสาธารณะด้วยซ้ำ

ความรู้สึกคิดถึงเทศกาลแบบนี้ไม่ใช่เรื่องเกินจริง และไม่จำเป็นต้องปล่อยผ่านไปเฉย ๆ เพราะมีทางเลือกที่ทำได้จริงในต่างแดนโดยไม่ต้องขัดกับข้อจำกัดของพื้นที่ที่อยู่

อยู่ต่างประเทศแล้วไม่มีแม่น้ำหรือชุมชนไทยใหญ่ ยังลอยกระทงได้ไหม

คำตอบคือได้ แต่ต้องปรับรูปแบบให้เข้ากับสถานการณ์จริง แก่นของพิธีลอยกระทงไม่ได้อยู่ที่ขนาดของแม่น้ำหรือจำนวนคนที่มาร่วม แต่อยู่ที่การขอขมาพระแม่คงคาตามความเชื่อและการปล่อยวางสิ่งไม่ดีในใจผ่านสัญลักษณ์ของกระทง

คนที่อยู่คนเดียวในเมืองเล็ก ๆ ที่ไม่มีคนไทยคนอื่นเลย ก็ยังทำพิธีแบบเงียบ ๆ ในพื้นที่ของตัวเองได้ โดยไม่ต้องรอให้มีกลุ่มใหญ่มาร่วมงานเสมอไป สิ่งที่ต้องปรับคือรูปแบบการแสดงออก ไม่ใช่ความหมายของพิธี

ข้อจำกัดที่ต้องเช็คก่อนทำพิธีในต่างแดน

ก่อนจะลงมือทำพิธีอะไรก็ตาม สิ่งแรกที่ควรเช็คคือข้อจำกัดของเมืองหรือประเทศที่อยู่ หลายพื้นที่มีข้อห้ามเรื่องการจุดไฟกลางแจ้งในที่สาธารณะ โดยเฉพาะในฤดูที่อากาศแห้งซึ่งเสี่ยงต่อการเกิดไฟไหม้ลุกลาม บางพื้นที่ก็ห้ามปล่อยวัตถุใด ๆ ลงแหล่งน้ำธรรมชาติเพื่อป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสัตว์น้ำ

ถ้าจุดเทียนกลางแจ้งหรือปล่อยกระทงลงแม่น้ำในต่างประเทศโดยไม่ตรวจสอบก่อน อาจกลายเป็นการกระทำที่ขัดกับข้อกำหนดของพื้นที่นั้นโดยไม่ได้ตั้งใจ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือสอบถามจากคนไทยที่อยู่ในพื้นที่มานานหรือค้นหาข้อมูลจากหน่วยงานท้องถิ่นก่อนทำกิจกรรมใด ๆ ที่เกี่ยวกับไฟหรือของลอยน้ำ

ทางเลือกทดแทนที่ทำได้จริงโดยไม่ขัดข้อจำกัดของพื้นที่

ทางเลือกแรกที่ทำได้ง่ายที่สุดคือพิธีขอขมาพระแม่คงคาแบบสัญลักษณ์ในอ่างน้ำหรืออ่างล้างมือที่บ้าน ใช้กระทงจิ๋วที่พับจากใบไม้หรือกระดาษ วางลงในอ่างพร้อมตั้งจิตขอขมาเหมือนพิธีจริง แม้ขนาดจะเล็กลงมากแต่ความตั้งใจยังครบถ้วน

ถ้าอยากได้แสงไฟประกอบพิธีแต่จุดเทียนกลางแจ้งไม่ได้ ให้ใช้เทียนไฟฟ้าหรือจุดเทียนจริงในพื้นที่ปิดที่ปลอดภัย เช่นในบ้านที่มีคนดูแลตลอดเวลา แทนการจุดกลางแจ้งที่เสี่ยงผิดข้อกำหนดของพื้นที่ อีกทางเลือกคือทำบุญตักบาตรหรือสวดมนต์ในวันลอยกระทงแทนพิธีลอยกระทงเต็มรูปแบบ ซึ่งยังคงความหมายเรื่องการทำความดีและขอบคุณธรรมชาติได้เหมือนกัน

ถ้าอยู่เมืองที่มีแม่น้ำหรือทะเลสาบ ทำพิธีแบบย่อได้ไหม

สำหรับคนที่โชคดีอยู่ในเมืองที่มีแม่น้ำหรือทะเลสาบและกฎท้องถิ่นไม่ได้ห้ามการปล่อยวัตถุลงน้ำ ยังต้องเลือกวัสดุกระทงให้ย่อยสลายได้ง่ายและไม่ทิ้งขยะพลาสติกหรือโฟมลงในระบบนิเวศของพื้นที่ใหม่ ใช้วัสดุธรรมชาติอย่างใบตองหรือหยวกกล้วยถ้าหาได้ หรือถ้าไม่มีวัสดุแบบไทยเลย ก็ใช้ดอกไม้สดที่ย่อยสลายได้แทน โดยไม่จำเป็นต้องมีรูปทรงกระทงแบบดั้งเดิมเป๊ะ ๆ

จุดสำคัญคือทำพิธีในพื้นที่ที่อนุญาตจริง ๆ และไม่ทิ้งเศษวัสดุที่ย่อยสลายไม่ได้ลงน้ำ เพื่อไม่ให้เทศกาลของเรากลายเป็นการสร้างปัญหาให้พื้นที่ที่เราอาศัยอยู่

รวมกลุ่มคนไทยในต่างแดนเพื่อฉลองร่วมกันแบบไหนได้บ้าง

ถ้าในเมืองมีคนไทยอยู่บ้างแม้ไม่มากเท่าชุมชนใหญ่ การนัดรวมตัวกันทำกิจกรรมเชิงวัฒนธรรมแทนพิธีลอยกระทงเต็มรูปแบบเป็นทางเลือกที่ได้รับความนิยม เช่นจัดมื้ออาหารไทยร่วมกัน สอนพับกระทงจิ๋วให้เพื่อนต่างชาติดู หรือเปิดเพลงไทยประกอบบรรยากาศ กิจกรรมเหล่านี้ไม่ต้องพึ่งแม่น้ำหรือไฟเลย แต่ยังให้ความรู้สึกใกล้เคียงเทศกาลได้มาก

หลายสถานทูตไทยและสมาคมนักเรียนไทยในต่างประเทศมักจัดงานลอยกระทงรวมกลุ่มในพื้นที่ปิดที่ได้รับอนุญาตแล้ว การเข้าร่วมงานเหล่านี้เป็นอีกทางที่สะดวกและปลอดภัยสำหรับคนที่อยากได้บรรยากาศเทศกาลแบบเต็มรูปแบบมากขึ้น

สรุป

การอยู่ต่างประเทศช่วงลอยกระทงไม่จำเป็นต้องแปลว่าต้องข้ามเทศกาลไปเฉย ๆ เพราะแก่นของพิธีอยู่ที่ความตั้งใจขอขมาและปล่อยวาง ไม่ใช่ขนาดของแม่น้ำหรือจำนวนคนที่มาร่วม สิ่งที่ต้องทำก่อนเสมอคือเช็คข้อจำกัดของพื้นที่เรื่องไฟและการปล่อยของลงน้ำ แล้วเลือกทางเลือกที่เหมาะกับสถานการณ์ ไม่ว่าจะเป็นพิธีสัญลักษณ์ในอ่างน้ำที่บ้าน หรือการรวมกลุ่มคนไทยทำกิจกรรมเชิงวัฒนธรรมแทน วิธีไหนก็ตามที่ทำด้วยความตั้งใจจริง ก็ยังนับว่าได้ร่วมเทศกาลลอยกระทงในแบบของตัวเองแล้ว