ทำบุญ 100 วัน กับ 7 วัน ครบรอบวันตาย ต่างกันอย่างไรในพิธีและของที่ใช้
ทำบุญ 7 วันเป็นรอบแรกที่ญาติมารวมกันหลังงานศพ มักมีสวดและถวายภัตตาหารพระ ส่วน 100 วันเป็นรอบที่ขนาดงานแล้วแต่ครอบครัว บางบ้านทำเล็กกว่า 7 วัน และครบรอบวันตายเป็นการทำบุญประจำปีที่ญาติพี่น้องนัดกันได้สะดวก ทั้งสามรอบเป็นธรรมเนียมไทยพุทธที่ไม่มีข้อบังคับตายตัว ควรถามวัดหรือผู้ใหญ่ในตระกูลว่าบ้านนั้นถือรอบไหนเป็นหลัก
บ้านที่เพิ่งผ่านงานศพมักเจอคำถามเดียวกันในสัปดาห์แรก ว่าต้องทำบุญอีกกี่ครั้ง ครั้งไหนต้องนิมนต์พระกี่รูป และใครต้องมาบ้าง คำตอบมีอยู่สองชั้น ชั้นแรกคือธรรมเนียมไทยพุทธที่ทำกันทั่วไป ชั้นที่สองคือความต้องการของครอบครัวนั้นเอง ซึ่งแต่ละบ้านไม่เหมือนกัน
ธรรมเนียมนี้มาจากความเชื่อไทยพุทธเรื่องการอุทิศส่วนกุศลให้ผู้ล่วงลับ ไม่มีกฎหมายหรือข้อบังคับทางศาสนาที่กำหนดว่าต้องทำกี่รอบ ที่เล่าต่อไปนี้เป็นแบบแผนที่พบบ่อย ไม่ใช่ตารางตายตัว
เทียบสามรอบในตารางเดียว
| ทำบุญ 7 วัน | ทำบุญ 100 วัน | ครบรอบวันตาย | |
|---|---|---|---|
| ช่วงเวลา | หลังเสียชีวิตราวหนึ่งสัปดาห์ หรือท้ายพิธีสวดศพ | ประมาณสามเดือนกว่าหลังเสียชีวิต | ปีละครั้งใกล้วันที่จากไป |
| ผู้ร่วมงาน | ญาติสนิท เพื่อนบ้าน ผู้มาร่วมงานศพ | ญาติสนิทและลูกหลานเป็นหลัก | ครอบครัวและเครือญาติ |
| ขนาดงาน | ใหญ่ที่สุดในสามรอบ | กลางถึงเล็ก | เล็กถึงกลาง |
| กิจกรรมหลัก | สวดมนต์ เลี้ยงพระ ทำบุญอุทิศ | ถวายภัตตาหาร กรวดน้ำ บางบ้านบังสุกุล | ทำบุญที่วัดหรือที่บ้าน ไหว้รูปถ่าย |
ตารางนี้เป็นภาพกว้าง บางจังหวัดหรือบางตระกูลเรียกชื่อและนับวันต่างออกไปเล็กน้อย บางบ้านนับวันตายเป็นวันที่หนึ่ง บางบ้านนับวันถัดไป ถ้านับไม่ตรงกันในครอบครัว ให้ถามพระที่จะมาทำพิธี ท่านมักตอบได้ทันที
รอบ 7 วัน ที่ครอบครัวมักแบกงานหนักที่สุด
รอบแรกเป็นรอบที่คนมาเยอะ เพราะต่อเนื่องจากงานศพ ญาติที่เดินทางมาแล้วยังพักอยู่ บ้านจึงต้องเลี้ยงอาหารคนจำนวนมากไปพร้อมกับเลี้ยงพระ ข้อนี้คนมักคิดน้อยไป ทั้งที่เป็นเรื่องที่ทำให้เหนื่อยที่สุด
ของที่ต้องมีโดยทั่วไปคือ ภัตตาหารเช้าหรือเพลสำหรับพระ สังฆทาน ดอกไม้ ธูป เทียน น้ำสะอาดสำหรับกรวดน้ำ และรูปถ่ายผู้ล่วงลับตั้งไว้ให้เห็นชัด จำนวนพระที่นิมนต์ขึ้นกับกำลังของบ้าน หลายแห่งนิมนต์ 5 รูปหรือ 9 รูป บางแห่งน้อยกว่านั้นก็ทำได้ ความเชื่อเรื่องจำนวนพระกับเลขมงคลมีเล่าไว้ในเรื่องจำนวนพระในพิธีทำบุญ แต่ในทางพุทธ ผลบุญไม่ได้ขึ้นกับจำนวนรูปที่นิมนต์
รอบ 100 วัน เล็กลงได้โดยไม่ผิดธรรมเนียม
คนส่วนใหญ่ไม่เตรียมใจไว้ว่ารอบนี้เบากว่ามาก คนที่มาร่วมมักเหลือเฉพาะลูกหลานและญาติสนิท เพราะเพื่อนบ้านและคนรู้จักมาร่วมไปแล้วในรอบแรก
บางบ้านทำที่วัดโดยถวายภัตตาหารเพลและสังฆทานแล้วกรวดน้ำ ใช้เวลาไม่ถึงครึ่งวัน บางบ้านต่อด้วยการบังสุกุลหน้ารูปหรือหน้าอัฐิ ถ้าอัฐิยังเก็บอยู่ที่บ้าน บางบ้านรวมรอบ 100 วันเข้ากับการลอยอังคารหรือนำอัฐิไปบรรจุ เพื่อลดภาระการเดินทางของญาติ
คำว่า 100 วันในธรรมเนียมจีนที่คนไทยเชื้อสายจีนยึดถือ มีรายละเอียดต่างไปอีกชุด เช่นรอบ 49 วัน และ 100 วัน พร้อมของไหว้และกระดาษเงินกระดาษทองตามแบบเฉพาะ ถ้าครอบครัวถือสองระบบ ควรถามผู้อาวุโสฝั่งจีนก่อนวางแผน เพื่อไม่ให้ของไหว้ซ้อนกันสองชุดโดยไม่จำเป็น
ครบรอบวันตาย ทำบุญประจำปีที่ยืดหยุ่นที่สุด
รอบนี้เป็นการระลึกถึงมากกว่าการจัดงาน หลายบ้านนัดกันที่วัดเดียวกับที่เก็บอัฐิ ถวายสังฆทานและอาหารเพล แล้วกินข้าวด้วยกันหลังพิธี บางบ้านทำที่บ้านเงียบ ๆ ด้วยการตักบาตรตอนเช้าแล้วกรวดน้ำหน้ารูปถ่าย
เรื่องวันที่ ผู้ใหญ่ส่วนมากไม่ติดว่าต้องตรงวันเป๊ะ การเลื่อนไปวันหยุดที่ใกล้ที่สุดมีให้เห็นบ่อย เพราะเป้าหมายคือให้ลูกหลานมาครบ ควรโทรแจ้งวัดล่วงหน้าสักสองสามสัปดาห์ เพราะวัดมีคิวนิมนต์และงานอื่น
ของที่ต้องเตรียมและจุดที่คนซื้อซ้ำ
พานดอกไม้เป็นของที่ซื้อซ้ำบ่อย เพราะแต่ละรอบต้องการพานวางดอกไม้ธูปเทียนหน้ารูปหรือหน้าพระ ถ้ามีพานโลหะเล็กที่เก็บไว้ได้ ก็ใช้ได้ทุกรอบ ไม่ต้องหาใหม่ทุกครั้ง
ข้อดีของพานโลหะคือล้างเก็บง่ายและใช้ซ้ำได้ ข้อเสียคือถ้าซื้อออนไลน์ ขนาดในภาพมักดูใหญ่กว่าของจริง ควรดูตัวเลขเส้นผ่านศูนย์กลางเป็นเซนติเมตรให้ดีก่อนสั่ง
ส่วนสังฆทานและภัตตาหาร ซื้อใกล้วันงานจะสดกว่า ตรวจวันหมดอายุของใช้ในถังสังฆทานทุกครั้ง เพราะถังสำเร็จรูปบางถังมีของใกล้หมดอายุ ซึ่งเป็นเรื่องที่พระท่านเองก็เตือนกัน
เตรียมวันงานทีละขั้นให้ไม่ตกหล่น
เช็กลิสต์ด้านล่างใช้ได้ทั้งสามรอบ ปรับจำนวนตามขนาดงาน
- โทรสอบถามวัดว่าวันและเวลาที่ต้องการว่างหรือไม่
- ถามจำนวนพระที่วัดจัดให้ได้ และต้องเตรียมอะไรเพิ่ม
- เตรียมรูปถ่ายผู้ล่วงลับ พาน ดอกไม้ ธูป เทียน
- ซื้อสังฆทานและตรวจวันหมดอายุของในถัง
- เตรียมน้ำดื่มสะอาดสำหรับกรวดน้ำ
- นัดญาติและแจ้งเวลาเริ่มพิธีที่ชัดเจน
- ตกลงเรื่องอาหารว่าจะสั่งหรือทำเอง
- กำหนดคนดูแลรถ ที่นั่ง และผู้สูงอายุ
ถ้าครอบครัวถือสองระบบความเชื่อ
บ้านคนไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากทำทั้งสวดพุทธและไหว้ตามแบบจีนในวันเดียวกัน ทำได้ถ้าแบ่งช่วงเวลาให้ชัด เช่นสวดและเลี้ยงพระตอนเช้า ไหว้แบบจีนช่วงสาย ปัญหาที่เจอบ่อยคือสองฝ่ายนัดเวลาไม่ตรงกัน แล้วพระต้องรอ
ควรให้ผู้ใหญ่ฝั่งละคนตกลงลำดับกันก่อนล่วงหน้า แล้วแจ้งทุกคนตามนั้น ไม่ต้องถกเรื่องว่าระบบไหนถูก ทั้งสองแบบเป็นการแสดงความระลึกถึงเหมือนกัน
สรุป
ถ้างบและแรงมีจำกัด ให้ลงแรงกับรอบ 7 วันเป็นพิเศษเพราะคนมามากที่สุด ส่วนรอบ 100 วันและครบรอบปีทำให้เล็กและเรียบง่ายได้ โดยไม่ขาดความหมาย ก่อนซื้อของใดทั้งหมด โทรถามวัดก่อนหนึ่งสาย แล้วถามผู้ใหญ่ในบ้านว่าตระกูลถือรอบไหนเป็นหลัก สองข้อนี้ตอบได้ แผนที่เหลือจะง่ายขึ้นมาก ดูแนวคิดเรื่องแต่งกายไปร่วมพิธีเพิ่มได้ในสีเสื้อผ้าในงานศพและงานทำบุญ และสีเสื้อไปทำบุญที่วัด
