กรอบรูปครูบาอาจารย์และพระเกจิ ตั้งหรือแขวนอย่างไรให้เหมาะสม

บ้านหลายหลังมีรูปหลวงปู่หรือครูบาอาจารย์ที่ญาติผู้ใหญ่ให้มา ใส่กรอบไว้ตั้งแต่สมัยแจกในงานบุญ แล้วมาลงเอยที่ผนังข้างตู้เย็นหรือบนหัวทีวีเพราะตรงนั้นมีตะปูเก่าอยู่พอดี การย้ายให้ถูกที่ไม่ต้องใช้ความรู้ลึก แต่ต้องรู้ว่าธรรมเนียมที่คนไทยพุทธถือกันคืออะไร และส่วนไหนเป็นเรื่องความสบายใจของแต่ละบ้าน

บทความนี้แยกให้เห็นว่าอะไรเป็นธรรมเนียมเคารพที่ค่อนข้างตรงกัน (เช่น การไม่วางต่ำกว่าศีรษะ) กับอะไรเป็นความเชื่อเฉพาะสาย (เช่น ทิศที่ควรหัน) ซึ่งแต่ละสำนักและแต่ละท้องถิ่นพูดไม่เหมือนกัน

ก่อนซื้อกรอบ ถามตัวเองสามข้อ

รูปที่จะตั้งเป็นรูปบูชาประจำบ้าน หรือเป็นรูปที่เก็บไว้ระลึกถึงท่านเฉยๆ คำตอบตัดสินว่าต้องมีหิ้งหรือไม่ รูปบูชาประจำบ้านควรมีที่ของมันชัดเจน ส่วนรูประลึกถึงอาจอยู่บนชั้นหนังสือสูงๆ ก็ได้ถ้าไม่มีของใช้ประจำวันมาวางทับ

ข้อที่สองคือห้องไหนในบ้านที่คนใช้นั่งเล่นหรือรับแขก ห้องที่คนผ่านบ่อยเหมาะกว่าห้องที่ปิดตายทั้งวัน เพราะรูปจะได้รับการปัดฝุ่นและเปลี่ยนดอกไม้ตามรอบ

ข้อที่สามคือใครในบ้านนับถือท่านองค์นั้น ถ้าอยู่กับคนต่างความเชื่อ เลือกมุมที่ไม่ขัดตาและไม่ต้องอธิบายซ้ำทุกครั้งที่เพื่อนมาเยี่ยม

ความสูงที่นิยมกัน เทียบกับสายตาและหิ้งพระ

หลักที่พบเกือบทุกบ้านคือรูปเคารพอยู่สูงกว่าศีรษะของคนที่ยืนในห้อง ในทางปฏิบัติมักวัดจากหน้าอกคนหนึ่งเมตรครึ่งขึ้นไป แล้วเผื่อให้ฐานรูปไม่ต่ำกว่าระดับไหล่ของคนที่ตัวสูงที่สุดในบ้าน

ตำแหน่ง	ใช้ได้ไหม	หมายเหตุ
หิ้งพระหรือชั้นบูชาที่ยึดผนัง	เหมาะที่สุด	ยกกรอบให้อยู่ใต้พระพุทธรูปหนึ่งระดับ ถ้ามีหลายองค์
ผนังเหนือโต๊ะ ความสูงระดับสายตายืนขึ้นไป	ใช้ได้	ระวังไม่ให้ใต้กรอบเป็นที่วางกุญแจหรือจดหมาย
ชั้นหนังสือหรือตู้โชว์	พอใช้	ต้องเป็นชั้นสูงสุดและไม่ปนของอื่น
ระดับเอวหรือต่ำกว่า	ไม่แนะนำ	ตรงกับที่คนนั่งพิง วางแก้ววางกระเป๋าได้ง่าย

ถ้ามีพระพุทธรูปอยู่แล้ว รูปพระเกจิหรือครูบาอาจารย์มักจัดไว้ข้างๆ หรือต่ำกว่าเล็กน้อย ไม่ตั้งสูงกว่าพระพุทธรูป ส่วนรูปบรรพบุรุษลดลงมาอีกระดับ ข้อนี้เป็นธรรมเนียมที่ผู้ใหญ่หลายบ้านเล่าตรงกัน

เรื่องทิศ ตำราไม่ได้เห็นพ้องกัน

มีคนบอกให้หันหน้าไปทางทิศตะวันออกเพราะเป็นทิศที่พระอาทิตย์ขึ้น บางตำราบอกให้หันไปทางทิศที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ บ้านที่นับถือแบบจีนอาจดูทิศประตูและเตียงควบ ส่วนคนที่ถือโหราศาสตร์ไทยอาจดูทิศตามวันเกิดของเจ้าบ้าน

สิ่งที่ตรวจได้จริงคือ ห้องส่วนใหญ่ไม่มีทางเลือกเยอะ ผนังที่ว่างมีไม่กี่ด้าน ถ้าวางตามทิศที่ตำราบอกแล้วต้องไปอยู่ติดผนังห้องน้ำหรือหลังตู้เย็น ให้ยอมเปลี่ยนทิศดีกว่ายอมวางผิดที่ เพราะความสะอาดของพื้นที่รอบรูปมีน้ำหนักในธรรมเนียมไทยมากกว่าทิศ

ลองถามผู้ใหญ่ที่บ้านหรือพระที่วัดใกล้บ้านว่าสายของท่านว่าอย่างไร แล้วเลือกคำตอบหนึ่งแล้วอยู่กับมัน ไม่ต้องไล่ตามทุกตำรา

วางรูปท่านปนกับของใช้ทั่วไป

พื้นที่รอบรูปควรแยกจากของใช้ประจำวัน ธรรมเนียมที่คนมักข้ามมีสี่ข้อ

• ไม่วางรูปเหนือหรือข้างถังขยะ รองเท้า และตู้ซักผ้า
• ไม่วางไว้ในห้องน้ำหรือผนังที่หลังติดห้องน้ำ
• ไม่ให้เหนือเตียงในตำแหน่งที่ปลายเท้าชี้ไปหา
• ไม่วางของกินเล่นหรือเครื่องดื่มบนชั้นเดียวกันเกินที่ถวายตามประเพณี

ที่โต๊ะทำงานก็ใช้หลักเดียวกัน กรอบรูปเล็กวางไว้ในมุมที่ไม่ใช่ที่วางแก้วกาแฟหรือสายชาร์จ ถ้าโต๊ะรกจนหามุมสะอาดไม่ได้ ลองดูบทความเรื่อง รูปครูบาอาจารย์แบบล็อกเก็ตที่พกติดตัว เป็นทางเลือกแทน

กรอบ กระจก และวัสดุที่ดูแลง่าย

กรอบไม้สักหรือไม้เนื้อแข็งทนความชื้นดีกว่าไม้อัด ถ้าบ้านอยู่ใกล้คลองหรือชั้นล่างที่อับ ให้เลือกกรอบอะลูมิเนียมหรือพลาสติกคุณภาพดีที่ไม่ขยายตัวเวลาอากาศชื้น กระจกควรเป็นกระจกใสที่ไม่สะท้อนแสงจ้า เพราะรูปที่ถ่ายด้วยฟลอเรสเซนต์มักมีแสงสะท้อนจนมองไม่ชัด

ภาพพิมพ์บนกระดาษธรรมดาซีดเร็วเมื่อโดนแดด ควรแขวนห่างจากหน้าต่างทิศตะวันตก ถ้าจะให้คงสภาพนาน เลือกกรอบที่มีกระดาษรองหลังภาพ และสอดซิลิกาเจลเล็กๆ ไว้ด้านหลังในหน้าฝน

สำหรับบ้านเช่าที่ตอกผนังไม่ได้ เทปกาวติดผนังชนิดรับน้ำหนักได้ค่อนข้างดีมักพอกับกรอบเล็กไม่เกินหนึ่งกิโล เทียบกับ ชั้นพระแบบไม่เจาะผนัง ที่รองรับน้ำหนักเยอะกว่า

ถ้ากำลังมองหากรอบสำเร็จรูป มีกรอบรูปมงคลที่มีลายพระธาตุและขนาดค่อนข้างใหญ่ ข้อดีคือกรอบเสร็จพร้อมแขวน ข้อเสียคือขนาดตายตัว ถ้ารูปท่านอาจารย์ที่บ้านเป็นขนาดอื่นต้องเผื่อกรอบรองเพิ่ม

เช็กลิสต์ก่อนตอกตะปู

• วัดความสูงจากพื้นถึงขอบล่างของกรอบ ให้ได้ราวหนึ่งเมตรครึ่งขึ้นไป
• ผนังด้านหลังไม่ใช่ห้องน้ำ ครัวที่มีควันมัน หรือผนังที่ซึมน้ำ
• ปลายเท้าตอนนอนหรือนั่งพักไม่ชี้มาทางรูป
• ไม่มีถังขยะ รองเท้า หรือของใช้สกปรกอยู่ใต้ตำแหน่งรูป
• มีที่ว่างพอวางแจกันหรือเทียนเล็กๆ ถ้าต้องการบูชา
• แสงแดดไม่ส่องตรงกรอบเกินสองชั่วโมงต่อวัน
• บอกคนในบ้านล่วงหน้า เพื่อไม่ให้ใครเอาของไปวางทับภายหลัง

ดูแลกรอบรูปให้ยาวนาน

เช็ดกรอบด้วยผ้าไมโครไฟเบอร์แห้งสัปดาห์ละครั้ง ถ้ามีดอกไม้สดหรือธูป ให้เช็ดบ่อยขึ้นเพราะเขม่าธูปทำให้กระจกขุ่นเร็ว หลีกเลี่ยงสเปรย์ฉีดกระจกตรงๆ เพราะน้ำยาไหลเข้าขอบกรอบแล้วทำให้ภาพชื้น ให้พ่นลงผ้าก่อนค่อยเช็ด

รูปเก่าที่ซีดควรสแกนเก็บไว้เป็นไฟล์ แล้วพิมพ์ใหม่ใส่กรอบ ส่วนภาพต้นฉบับเก็บแยกในซองกระดาษปราศจากกรด จะเสียหายน้อยกว่าให้ต้นฉบับโดนแสงทุกวัน

สรุป

ถ้าต้องตัดสินใจวันนี้ ให้เริ่มจากความสูงและความสะอาดของพื้นที่ก่อน สองข้อนี้ธรรมเนียมไทยพุทธค่อนข้างตรงกัน ส่วนทิศปล่อยให้เป็นไปตามที่ผู้ใหญ่ในบ้านหรือพระที่ครอบครัวนับถือแนะนำ หากเป็นบ้านเช่าและตอกผนังไม่ได้ ให้เลือกชั้นวางยึดผนังที่สูงพอ แทนการวางกรอบบนตู้เตี้ยที่ใครก็ผ่านไปมาได้ แล้วทบทวนตำแหน่งอีกครั้งเมื่อมีการจัดห้องใหม่ จะไม่ต้องย้ายรูปบ่อย