ผูกข้อมือด้วยสายสิญจน์สีขาว สีแดง หรือสีทอง ต่างกันอย่างไรตามพิธี
สายสิญจน์ที่ใช้ในพิธีสงฆ์ของไทยพุทธตามธรรมเนียมเป็นด้ายสีขาว ส่วนด้ายผูกข้อมือสีแดง สีทอง หรือหลายสีมักมาจากธรรมเนียมท้องถิ่น ความเชื่อแบบจีน หรือสีตามวันเกิด ซึ่งเป็นคนละบริบทกัน เลือกสีตามพิธีที่ไปร่วม ถ้าไม่แน่ใจให้ถามผู้จัดพิธีหรือพระสงฆ์ที่วัด
ในงานทำบุญบ้านที่มีพระมาสวดมนต์ เรามักเห็นด้ายสีขาวโยงจากพระพุทธรูปไปรอบบ้านหรือรอบโต๊ะพิธี แต่พอไปงานบวชหรืองานบายศรีสู่ขวัญ กลับเห็นคนผูกข้อมือด้วยด้ายหลายสี และในร้านเครื่องรางก็ขายด้ายแดงด้ายทองอีก สีเหล่านี้ไม่ได้มาจากที่เดียวกัน
สายสิญจน์ในพิธีสงฆ์ของไทยพุทธ
สายสิญจน์ตามธรรมเนียมเป็นด้ายสีขาวตีเกลียว ใช้ในพิธีที่มีพระสงฆ์สวดมนต์ เช่น งานขึ้นบ้านใหม่ งานทำบุญเปิดกิจการ และพิธีมงคลต่าง ๆ ผู้จัดงานจะโยงสายสิญจน์จากฐานพระพุทธรูปไปยังพระสงฆ์ที่นั่งสวด และมักวนรอบบ้านหรือสถานที่จัดพิธี
เมื่อพิธีจบ ผู้ร่วมงานอาจได้รับด้ายที่ผ่านการสวดมาแล้วมาผูกข้อมือ ตัวด้ายก็ยังเป็นสีขาวตามเดิม ความหมายที่ผู้ถือกันมาคือเป็นเครื่องเตือนใจให้ตั้งตนในความดีและเป็นสิริมงคล ซึ่งเป็นความเชื่อทางศาสนาและวัฒนธรรม ไม่ใช่ผลที่พิสูจน์ได้ทางกายภาพ
ผูกข้อมือแบบล้านนาและอีสาน
ในหลายท้องถิ่น การผูกข้อมือเป็นพิธีของตัวเอง เช่น บายศรีสู่ขวัญ ผู้ใหญ่ผูกข้อมือผู้รับพรพร้อมกล่าวคำอวยพร ด้ายที่ใช้มักเป็นด้ายดิบสีขาวเป็นหลัก ตามธรรมเนียมผู้ใหญ่ในท้องถิ่น พิธีนี้ผสมความเชื่อพื้นถิ่นกับพุทธศาสนา รายละเอียดแต่ละหมู่บ้านไม่เหมือนกัน
ข้อควรรู้คือถ้าคุณไปร่วมพิธีในท้องถิ่น ควรรับด้ายที่เจ้าภาพให้ตามธรรมเนียมเดียวกัน ไม่ต้องนำด้ายสีอื่นมาเปลี่ยน
ด้ายแดงมาจากไหน
ด้ายสีแดงที่เห็นในร้านเครื่องรางส่วนมากมาจากความเชื่อของชาวจีนและเอเชียตะวันออก สีแดงเกี่ยวกับโชคดี และมีเรื่องเล่าด้ายแดงผูกชะตาของคู่รัก ซึ่งแยกอธิบายไว้ในบทความ ความเชื่อเรื่องด้ายแดงผูกชะตา
ในพิธีสงฆ์ของไทยพุทธทั่วไปไม่ได้ใช้ด้ายแดงเป็นสายสิญจน์หลัก ดังนั้นถ้าเห็นด้ายแดงในงานของวัด ควรถามที่มาก่อนว่าเป็นธรรมเนียมของงานนั้นหรือเปล่า
ด้ายสีทอง และด้ายหลายสี
ด้ายสีทองไม่ใช่สีมาตรฐานของสายสิญจน์ในพิธีสงฆ์ มักเป็นด้ายตกแต่งหรือของที่ระลึก ส่วนด้ายหลายสีที่ขายในตลาดมีหลายแบบ เช่น ด้ายสามสี หรือชุดเจ็ดสีตามสีประจำวันเกิดของโหราศาสตร์ไทย
สีประจำวันตามความเชื่อไทยที่พบบ่อย คือ อาทิตย์แดง จันทร์เหลือง อังคารชมพู พุธเขียว พฤหัสบดีส้ม ศุกร์ฟ้า เสาร์ม่วง ความเชื่อนี้ใช้กับเครื่องแต่งกายและของใช้ส่วนตัวมากกว่าพิธีสงฆ์
เปรียบเทียบสามสีให้เห็นภาพ
| สี | บริบทที่พบบ่อย | ที่มาของความเชื่อ |
|---|---|---|
| ขาว | พิธีสงฆ์ พิธีผูกข้อมือท้องถิ่น | ธรรมเนียมไทยพุทธและพื้นบ้าน |
| แดง | เครื่องรางสไตล์จีน ด้ายผูกชะตา | ความเชื่อจีนและเอเชียตะวันออก |
| ทอง | ด้ายตกแต่ง ของที่ระลึก | ไม่ได้เป็นมาตรฐานของสายสิญจน์ |
ก่อนผูกให้ตัวเอง เช็กตรงนี้
- พิธีที่ไปร่วมเป็นพิธีสงฆ์ พิธีท้องถิ่น หรือเป็นของส่วนตัว
- ผู้จัดพิธีแจ้งสีหรือชนิดด้ายที่ใช้หรือไม่
- ผู้ที่จะผูกให้เป็นใคร ผู้ใหญ่ที่ครอบครัวนับถือหรือพระสงฆ์
- ถ้าซื้อเองจากร้าน ตรวจว่าด้ายผลิตจากวัสดุอะไรและแพ้ผิวหรือไม่
ข้อสุดท้ายคนมักข้าม แต่ด้ายสังเคราะห์บางชนิดทำให้ผิวคันได้ โดยเฉพาะถ้าเปียกเหงื่อ
ถ้าต้องการซื้อด้ายไว้ใช้เองในโอกาสส่วนตัว เช่น ผูกกำไลวันเกิด หรือผูกให้ญาติ ด้ายสีประจำวันเกิดชุดหลายสีสะดวกตรงที่มีครบทุกวัน ข้อเสียคือเป็นด้ายตลาด ไม่ได้ผ่านพิธีทางศาสนาใด ๆ
ถ้าด้ายขาด หลุด หรืออยากเลิกผูก
ความเชื่อพื้นบ้านบางแห่งบอกว่าด้ายขาดเองเป็นลางว่าสิ่งไม่ดีหมดไป บางแห่งตีความตรงข้าม ทั้งสองเป็นการตีความ ไม่มีเกณฑ์กลาง สิ่งที่ปฏิบัติได้เสมอคือถอดอย่างให้ความเคารพ ห่อกระดาษสะอาด หรือนำไปวางไว้ที่ต้นไม้ในวัด ไม่ต้องกังวลถ้าไม่ได้ผูกต่อ
อีกเรื่องที่ชวนอ่านเพิ่มคือการเลือกสีในชีวิตประจำวัน เช่น การใช้สีมงคลในชีวิตประจำวัน ซึ่งช่วยแยกว่าสีไหนเป็นเรื่องแฟชั่น สีไหนมีที่มาทางความเชื่อ
สรุป
ถ้าไปร่วมพิธีสงฆ์ ให้ใช้ด้ายสีขาวที่ผู้จัดเตรียมไว้ ถ้าไปงานท้องถิ่น ให้รับด้ายตามที่ผู้ใหญ่ผูกให้ ถ้าซื้อด้ายแดงหรือด้ายสีมาใช้เอง ให้รู้ไว้ว่าเป็นความเชื่อคนละระบบกับพิธีสงฆ์ และเลือกตามความชอบของตัวเอง สีที่ถูกต้องที่สุดในแต่ละวันคือสีที่ตรงกับพิธีที่คุณกำลังไปร่วม
