ท้าวเวสสุวรรณคือใคร ทำไมคนไทยบูชาในรูปแบบต่างๆ
ท้าวเวสสุวรรณคือหนึ่งในท้าวจตุโลกบาลผู้ดูแลทิศเหนือตามคติพุทธ ปกครองหมู่ยักษ์ และตรงกับกุเวรผู้ดูแลทรัพย์ในคติพราหมณ์ คนไทยบูชาเพื่อขอความคุ้มครองและความมั่นคง โดยนิยมตั้งรูปเคารพ ถวายธูปเทียนดอกไม้ หรือพกผ้ายันต์และเหรียญ ก่อนบูชาควรเลือกที่ตั้งสะอาด สูงกว่าระดับสายตา และถือเป็นการเคารพ ไม่ใช่การขอสิ่งใดแลกเปลี่ยน
เดินผ่านร้านค้าหรือโรงงานหลายแห่งในไทย จะเห็นรูปยักษ์ใหญ่ถือกระบองตั้งอยู่หน้าประตู ชาวบ้านเรียกกันว่าท้าวเวสสุวรรณ บางคนไหว้ตามที่เห็นผู้ใหญ่ไหว้ โดยไม่เคยรู้ว่าเป็นใคร ทำไมถึงมีรูปแบบบูชาหลายอย่าง ตั้งแต่รูปปั้น ผ้ายันต์ ไปจนถึงจี้ห้อยคอ
ท้าวเวสสุวรรณในคัมภีร์พุทธ
ในคติพุทธ ท้าวเวสสุวรรณ (บาลีว่า เวสสวัณ) เป็นหนึ่งในสี่ท้าวจตุโลกบาล ผู้ดูแลสี่ทิศของสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา ท่านดูแลทิศเหนือและเป็นผู้ปกครองหมู่ยักษ์ ในพระสูตรชื่ออาฏานาฏิยสูตร ท้าวเวสสุวรรณเป็นผู้กราบทูลพระพุทธเจ้า ขอให้ภิกษุสงฆ์ใช้บทสวดนั้นเป็นเครื่องคุ้มครองจากยักษ์ที่ไม่เลื่อมใส เรื่องนี้เป็นที่มาที่วัดบางแห่งสวดบทนี้ในพิธีกรรมใหญ่
กุเวร เทพแห่งทรัพย์ในคติพราหมณ์
ฝั่งพราหมณ์-ฮินดูมีเทพชื่อกุเวร (กุเบร) เป็นเจ้าของทรัพย์และขุมทอง ประจำทิศเหนือเช่นกัน ชื่อและบทบาทที่ซ้อนกันทำให้ไทยผสมสองคติเป็นองค์เดียว คนจึงบูชาท้าวเวสสุวรรณทั้งในฐานะผู้พิทักษ์และเจ้าของทรัพย์ นี่เป็นการหลอมคติที่เห็นได้ทั่วไปในศาสนาของไทย ไม่ถือเป็นความขัดแย้ง
รูปแบบการบูชาที่พบบ่อย
| รูปแบบ | ใช้อย่างไร |
|---|---|
| รูปปั้นหรือเทวรูป | ตั้งหิ้งหรือศาลในบ้าน ร้านค้า โรงงาน |
| ผ้ายันต์ | แขวนหรือพับเก็บในกระเป๋า |
| จี้และเหรียญ | ห้อยคอหรือพกติดตัว |
| ธูปชุดเฉพาะ | จุดบูชาเมื่อมีโอกาส |
| ตรีศูล กริช | ของประกอบพิธีของบางสายครู |
แต่ละอย่างไม่ได้มีความศักดิ์สิทธิ์ในตัวเอง ความหมายมาจากพิธีที่ผู้สร้างทำและการที่เจ้าของให้ความเคารพ ข้อนี้คนมักข้าม แล้วไปเลือกเอาตามราคาหรือความสวยอย่างเดียว
ก่อนตั้งหิ้งหรือพกของบูชา ควรถามตัวเอง
- ที่ตั้งสะอาดและอยู่สูงกว่าระดับสายตาหรือไม่
- มีพระพุทธรูปอยู่ในบ้านอยู่แล้วหรือไม่ ถ้ามี ให้พระพุทธรูปอยู่สูงกว่าเสมอ
- เราพร้อมดูแลเปลี่ยนน้ำ ดอกไม้ และปัดฝุ่นเป็นประจำไหม
- ครอบครัวทุกคนเห็นด้วยหรือเปล่า
- ถ้าซื้อออนไลน์ ร้านแจ้งที่มาของพิธีสร้างชัดเจนไหม
ถ้าตอบข้อใดไม่ได้ ให้เลื่อนไปก่อน การรีบตั้งโดยไม่พร้อมดูแลมักทำให้หิ้งกลายเป็นที่เก็บของ
ของถวายและของพกที่คนมักเลือก
ถ้าจะเริ่มจากของเล็ก ๆ ธูปและผ้ายันต์เป็นสองอย่างที่ราคาไม่สูงและเก็บง่าย ธูปควรเลือกที่ไม่ฉุนจนปวดหัวถ้าจุดในห้องปิด ส่วนผ้ายันต์ควรดูว่าพิมพ์คมชัดและมีข้อมูลแหล่งที่มาของผู้สร้าง ของสองอย่างนี้ไม่ได้ทำให้การบูชา "แรงขึ้น" แต่ช่วยให้มีสิ่งตั้งต้นสำหรับตั้งใจไหว้
เรื่องเงิน ความหวัง และขีดจำกัดของความเชื่อ
คนไทยจำนวนมากไหว้ท้าวเวสสุวรรณตอนเปิดร้านหรือเริ่มงานใหม่ เพราะรู้สึกว่ามีผู้คุ้มครอง ผลที่ได้จริงคือกำลังใจและความตั้งใจ ซึ่งมีค่าในตัวมันเอง แต่ไม่ควรใช้แทนบัญชีรายรับรายจ่ายหรือการวางแผนเงินสด ถ้ามีคนขายของบอกว่าบูชาแล้วจะมีเงินเข้าแน่ ให้ถอยออกมา เพราะไม่มีหลักความเชื่อไหนรับรองเช่นนั้น
หากสนใจเรื่องที่มาของความเชื่อในแต่ละสาย ดูเพิ่มที่ ความเชื่อเรื่องท้าวเวสสุวรรณ และวิธีดูแลของที่บูชาแล้วใน การดูแลวัตถุมงคล ส่วนการจัดโต๊ะถวายอยู่ใน การตั้งโต๊ะบูชา และพื้นฐานการไหว้อยู่ใน วิธีสวดมนต์ไหว้พระให้ถูกต้อง
สรุป
ถ้าอยากบูชา ให้เริ่มจากการมีที่ตั้งที่สะอาดและเวลาดูแลสม่ำเสมอ ก่อนจะซื้อรูปหรือวัตถุราคาสูง ถ้าบ้านมีพระพุทธรูปอยู่แล้ว ให้จัดลำดับความสูงให้ถูกก่อน และถ้ายังไม่แน่ใจ เริ่มจากไหว้และตั้งจิตเฉย ๆ ที่วัดใกล้บ้านโดยไม่ต้องซื้ออะไรเลยก็ได้
