ผูกข้อมือรับขวัญทารกแรกเกิด ทำเมื่อไรและใช้ด้ายอะไร

คุณยายถือเส้นด้ายสีขาวเดินมาที่เปล แล้วถามว่า "ผูกข้อมือให้หลานเลยได้ไหม" พ่อแม่มือใหม่ส่วนใหญ่ตอบทันทีว่าได้ แต่พอเห็นข้อมือเล็กจิ๋วของลูกที่หนาเท่านิ้วก้อย ก็เริ่มลังเลว่าผูกแบบไหนถึงจะปลอดภัย

ธรรมเนียมนี้มีอยู่ในหลายบ้านทั้งไทยพุทธและพราหมณ์ มีทั้งความหมายด้านจิตใจและข้อควรระวังเรื่องร่างกายเด็ก เนื้อหาต่อไปนี้แยกสองส่วนให้เห็นชัด

พิธีนี้มาจากธรรมเนียมไหน

การผูกข้อมือด้วยด้ายเป็นธรรมเนียมที่พบทั่วภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในไทยเรียกว่า "ผูกข้อมือ" หรือ "ผูกแขน" ผู้ใหญ่ผูกให้เป็นการให้พรและรับขวัญ ในธรรมเนียมไทยพุทธ ด้ายที่ใช้มักเป็นสายสิญจน์ที่พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์แล้ว ส่วนพิธีกรรมพราหมณ์มีการผูกข้อมือเช่นกัน ซึ่งใช้ในงานมงคลหลายประเภท

การผูกข้อมือเด็กเล็กเป็นความเชื่อเชิงวัฒนธรรมว่าเป็นการเรียกขวัญและให้พร ผลทางโลกคือเด็กได้รับความรักและการยอมรับจากครอบครัว ผลทางความปลอดภัยหรือโชคลาภเป็นเรื่องความเชื่อ ไม่สามารถยืนยันได้

ทำเมื่อไร

ไม่มีวันเวลาเดียวสำหรับทุกบ้าน ธรรมเนียมที่พบบ่อยคือ

• ผูกเมื่อกลับถึงบ้านหลังออกจากโรงพยาบาล โดยผู้ใหญ่ในบ้านเป็นผู้ผูก
• ผูกในงานทำขวัญเดือนหรือพิธีที่ครอบครัวจัดเมื่อทารกอายุราวหนึ่งเดือน
• ผูกหลังพระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ที่บ้านหรือที่วัด

บางบ้านเลือกฤกษ์จากผู้รู้ บางบ้านเลือกช่วงที่ทุกคนว่าง ทั้งสองแบบมีเหตุผลของมัน ถ้าต้องการเรื่องฤกษ์ละเอียด อ่านเพิ่มที่ ความเชื่อเรื่องช่วงเวลาคลอดและฤกษ์ และ เวลาออกจากโรงพยาบาลของทารก

ด้ายแบบไหนเหมาะกับผิวทารก

ชนิด	ข้อดี	ข้อควรระวัง
สายสิญจน์สีขาว	เป็นพิธีมาก ผ่านการเจริญพุทธมนต์ได้	เส้นหยาบ ต้องเลือกเส้นนุ่ม
ด้ายฝ้ายสีวันเกิด	ตามโหราศาสตร์ไทย สีสวยดูง่าย	สีอาจตกถ้าโดนน้ำ
ด้ายถัก	ทนและไม่หลุดง่าย	หนาเกินไปสำหรับข้อมือเล็ก
เส้นสร้อยหรือกำไลเงิน	เก็บเป็นของฝากนาน	หนักและเสี่ยงสำลักถ้าหลุด ไม่แนะนำสำหรับแรกเกิด

ความยาวของด้ายควรพอรอบข้อมือหนึ่งรอบครึ่งและเหลือหางสั้นไม่เกินสองเซนติเมตร เพราะหางยาวอาจพันนิ้วหรือถูกเด็กดึงเข้าปาก

สำหรับสีตามวันเกิด ตามธรรมเนียมโหราศาสตร์ไทย แต่ละวันมีสีประจำ ถ้าครอบครัวต้องการสีนี้ ชุดด้ายผูกข้อมือสีประจำวันเกิดที่ขายเป็นเส้นมีให้เลือก ข้อควรรู้คือชุดที่ขายเป็นมัดใหญ่เกินจำนวนที่ต้องใช้สำหรับเด็กหนึ่งคน เหมาะสำหรับครอบครัวที่แจกญาติในงาน ส่วนสีที่ได้ควรทดสอบกับน้ำก่อนว่าสีตกไหม

ขั้นตอนผูกให้ปลอดภัย

1. ล้างมือให้สะอาดก่อนจับตัวเด็ก
2. ตัดด้ายให้ยาวพอรอบข้อมือหนึ่งรอบครึ่ง
3. ผูกปมธรรมดา ไม่รัด วัดให้นิ้วก้อยผู้ใหญ่สอดใต้ด้ายได้
4. ตัดหางด้ายให้สั้นเหลือไม่เกินสองเซนติเมตร และตรวจว่าปมไม่คลายเอง
5. กล่าวคำอวยพรสั้น ๆ ตามที่ผู้ใหญ่คุ้นเคย
6. ตรวจทุกครั้งที่เปลี่ยนผ้าอ้อมว่าข้อมือไม่แดง ไม่บวม ไม่มีรอยรัด

ข้อ 6 คือเหตุผลหลักที่ไม่ควรผูกแล้วลืม ข้อมือทารกขยายเร็วในเดือนแรก ด้ายที่พอดีวันนี้อาจแน่นในสัปดาห์หน้า

คำอวยพรที่ใช้ได้

ไม่มีบทตายตัว คำที่ผู้ใหญ่ใช้บ่อยเป็นคำสั้น ๆ ที่แสดงความปรารถนาดี เช่น ขอให้หลานสุขภาพแข็งแรง เลี้ยงง่าย เติบโตเป็นคนดี ถ้าผู้ใหญ่ที่บ้านมีบทสวดหรือถ้อยคำเฉพาะ ให้ใช้ตามนั้น ถ้าไม่มี คำสามัญในภาษาของตัวเองก็เพียงพอ

อย่าให้คำอวยพรเป็นการรับประกันอะไร เพราะเด็กต้องการการดูแลทางการแพทย์และการเลี้ยงดูที่เหมาะสมเป็นหลัก

เมื่อต้องถอด

ถอดเมื่อข้อมือบวม แดง มีผื่น มีรอยรัด หรือเมื่อด้ายเปียกชื้นจากการอาบน้ำจนมีกลิ่นหรือลุ่ย บางบ้านถือว่าด้ายที่ขาดเองเป็นเรื่องธรรมชาติ ไม่ต้องกังวล ให้เปลี่ยนใหม่ได้ถ้าครอบครัวต้องการ แต่เด็กยังเล็กจึงไม่ควรผูกซ้ำหลายเส้นเกินความจำเป็น

บทความอื่นที่เกี่ยวกับพิธีรับขวัญเด็กมี โกนผมไฟเด็กแรกเกิดควรทำวันไหน, วันตั้งชื่อเด็กตามฤกษ์ และ เตรียมกระเป๋าไปโรงพยาบาลตามความเชื่อ

สรุป

ตัดสินใจสามเรื่องก่อนผูก คือใครเป็นผู้ผูก เลือกด้ายขาวหรือด้ายสีวันเกิด และจะผูกวันไหน ซึ่งเลือกเวลาที่ทุกคนสะดวกก็ได้ แล้วผูกข้างเดียวให้หลวม ตรวจทุกวัน และถอดเมื่อผิวผิดปกติ ถ้ากังวลเรื่องผิวหรือข้อมือบวม ให้ถามพยาบาลหรือกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกก่อน