รับงานฟรีแลนซ์ครั้งแรก ตั้งราคาและทำสัญญาอย่างไรไม่ให้เสียเปรียบ

งานฟรีแลนซ์งานแรกมักเริ่มจากข้อความสั้น ๆ ว่า "พี่ว่างทำให้หน่อยไหม งบเท่านี้ได้ไหม" แล้วเรารู้สึกว่าถ้าปฏิเสธจะไม่ได้งานอีก จึงรับในราคาที่ลูกค้าเสนอ ส่งงาน แก้แล้วแก้อีก และพบว่าเมื่อหารด้วยชั่วโมงที่ใช้ไปแล้วได้รายได้ต่อชั่วโมงต่ำกว่าที่คาดมาก

การตั้งราคากับการเขียนข้อตกลงเป็นสองเรื่องที่ต้องทำก่อนเริ่มงานจริง ไม่ใช่หลังจากเกิดปัญหา

หาตัวเลขขั้นต่ำของตัวเอง

เริ่มจากตัวเลขสามตัว คือรายได้ที่ต้องการต่อเดือน ค่าใช้จ่ายของการทำงานต่อเดือน เช่น อินเทอร์เน็ต ซอฟต์แวร์ ค่าเดินทาง และจำนวนชั่วโมงที่ทำงานให้ลูกค้าได้จริงต่อเดือน

ตัวเลขสุดท้ายคนมักประเมินสูงเกินไป เพราะลืมว่าต้องใช้เวลากับการหางาน ตอบแชต ทำใบเสนอราคา วางบิล และตามเงิน เวลาเหล่านี้คิดเงินลูกค้าไม่ได้ ถ้าทำงานได้ 40 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ชั่วโมงที่คิดเงินได้จริงอาจเหลือเพียงครึ่งถึงสองในสามของนั้น

เอารายได้ที่ต้องการบวกค่าใช้จ่าย แล้วหารด้วยชั่วโมงที่คิดเงินได้ จะได้ราคาต่อชั่วโมงขั้นต่ำ ตัวเลขนี้คือพื้น ไม่ใช่ราคาเสนอ เพราะยังไม่ได้รวมภาษี เงินสำรองยามไม่มีงาน และส่วนที่ต้องออมเอง

รูปแบบการคิดราคา เลือกให้เหมาะกับงาน

รูปแบบ	เหมาะกับ	ข้อดี	ข้อเสีย
รายชั่วโมง	งานที่ขอบเขตไม่ชัด งานที่ปรับบ่อย	จ่ายตามเวลาจริง	ลูกค้าบางคนไม่สบายใจกับยอดที่ไม่แน่นอน
รายโครงการ	งานที่ส่งมอบชัด เช่นโลโก้ เว็บหน้าเดียว	ลูกค้ารู้งบล่วงหน้า	เสียเปรียบถ้าขอบเขตบานปลาย
รายเดือน	งานต่อเนื่อง เช่นดูแลเพจ เขียนบทความ	รายได้คาดเดาได้	ต้องตกลงชัดว่าคิดงานเท่าไรต่อเดือน

งานแรกหลายคนเลือกรายโครงการเพราะลูกค้าเข้าใจง่าย ถ้าเลือกแบบนี้ให้ประเมินชั่วโมงที่ใช้ แล้วบวกเผื่อสำหรับการแก้ไข อย่างน้อยหนึ่งในสามของเวลาที่ประเมินไว้ครั้งแรก

เสียเปรียบเพราะลืมเรื่องไหนบ่อย

ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดสามเรื่องไม่เกี่ยวกับตัวงาน คือขอบเขตงานไม่ชัด การแก้ไม่จำกัด และการจ่ายเงินช้า

ขอบเขตงานไม่ชัดแก้ได้ด้วยการเขียนรายการที่ส่งมอบ เช่น "ออกแบบโลโก้ 3 แบบ เลือก 1 แบบแก้ได้ 2 รอบ ส่งไฟล์ในรูปแบบใดบ้าง" การแก้ไม่จำกัดแก้ได้ด้วยการกำหนดจำนวนรอบ ส่วนการจ่ายช้าแก้ด้วยมัดจำและการแบ่งงวด

อีกข้อที่คนมักข้ามคือสิทธิ์ในผลงาน ถ้าไม่ได้เขียนไว้ว่าใครเป็นเจ้าของผลงานหลังจ่ายครบ เกิดความเข้าใจต่างกันได้ ลูกค้าอาจคิดว่าซื้อขาดทั้งหมด ส่วนเราอาจคิดว่าเป็นการให้ใช้งานเฉพาะกรณี เรื่องลิขสิทธิ์ซับซ้อน งานมูลค่าสูงควรปรึกษาทนายความ

เช็กลิสต์ข้อตกลงที่ควรมี

ใบเสนอราคาที่ลูกค้ายืนยันกลับทางข้อความหรืออีเมล ก็ถือเป็นข้อตกลงเบื้องต้นได้ แต่ถ้าเขียนเป็นสัญญาสั้น ๆ จะชัดกว่า รายการอย่างน้อยควรมี

• ชื่อ ที่อยู่ และข้อมูลติดต่อของทั้งสองฝ่าย
• รายการงานที่ส่งมอบและรูปแบบไฟล์
• จำนวนรอบแก้ไขและราคาเมื่อแก้เกิน
• กำหนดส่งแต่ละงวดและเงื่อนไขหากลูกค้าส่งข้อมูลช้า
• ราคารวม การแบ่งจ่าย และมัดจำ
• วิธีและกำหนดชำระ รวมถึงค่าปรับหรือการหยุดงานหากจ่ายช้า
• เงื่อนไขยกเลิกงาน และการคืนหรือไม่คืนมัดจำ
• สิทธิ์ในผลงาน และการขอใช้ผลงานในพอร์ตโฟลิโอ
• ข้อมูลที่เป็นความลับ ถ้ามี

เมื่อพบข้อที่ไม่แน่ใจ ถามลูกค้าตั้งแต่ก่อนเริ่ม ลูกค้าที่ดีไม่ได้อึดอัดกับคำถามพวกนี้ ส่วนลูกค้าที่ปฏิเสธเขียนอะไรเลยเป็นสัญญาณที่ควรประเมินใหม่ ความเสี่ยงของงานที่ต้องกังวลจริงจึงอยู่ตรงนี้ มากกว่าเรื่องฤกษ์ยามใด ๆ

ภาษีและบันทึกรายรับรายจ่าย

รายได้จากงานรับจ้างเป็นรายได้ที่ต้องพิจารณาเรื่องภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ลูกค้าที่เป็นนิติบุคคลอาจหักภาษี ณ ที่จ่ายและออกหนังสือรับรองให้ เก็บหนังสือนั้นไว้ใช้ตอนยื่นภาษีประจำปี รายละเอียดอัตราและเงื่อนไขเปลี่ยนตามกรณี ให้ตรวจกับกรมสรรพากรเสมอ

สิ่งที่ทำได้ทันทีคือจดรายรับรายจ่ายทุกรายการ แม้ไม่ได้จดทะเบียนธุรกิจ สมุดบัญชีง่าย ๆ ที่แยกบัญชีส่วนตัวกับบัญชีงานช่วยได้มากตอนยื่นภาษี สมุดรายรับรายจ่ายขนาด A5 แบบหน้าตารางสำเร็จรูปเหมาะกับคนที่ชอบเขียนมือ ข้อเสียคือต้องจดเองทุกวันและค้นหาย้อนหลังยากกว่าไฟล์

ฤกษ์รับงานกับสัญญา ใครสำคัญกว่า

บางคนอยากเลือกวันเริ่มต้นฟรีแลนซ์หรือวันเซ็นสัญญาตามความเชื่อไทย ซึ่งไม่มีผลเสียถ้าทำได้โดยไม่ล่าช้า ดูเพิ่มที่ ฤกษ์เซ็นสัญญาจ้าง และ ฤกษ์เปลี่ยนมาเป็นฟรีแลนซ์ แต่ถ้าลูกค้าต้องการเริ่มงานทันที การเลื่อนเพื่อรอฤกษ์อาจเสียงานได้ ลำดับที่แนะนำคือสัญญาชัดก่อน ฤกษ์ตามหลัง

เรื่องรายได้ไม่สม่ำเสมอ ซึ่งฟรีแลนซ์ทุกคนต้องเจอ มีมุมมองทั้งทางความเชื่อและทางปฏิบัติใน รายได้ไม่แน่นอนของงานสร้างสรรค์ ส่วนเรื่องชื่อและตัวตนของแบรนด์ส่วนตัว ดู ชื่อแบรนด์ส่วนตัวสำหรับฟรีแลนซ์

สรุป

ก่อนตอบรับงานแรก ให้คำนวณราคาต่อชั่วโมงขั้นต่ำของตัวเองจากชั่วโมงที่คิดเงินได้จริง แล้วส่งใบเสนอราคาที่ระบุขอบเขต จำนวนรอบแก้ และมัดจำให้ลูกค้ายืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนลงมือ ถ้าลูกค้าไม่ยอมให้มีข้อตกลงเลย ให้พิจารณาปฏิเสธงานนั้น แม้ราคาจะดูน่าสนใจ