ทิศเหนือของบ้านควรวางอะไร ตามที่คนไทยเชื่อและเหตุผลเรื่องลม
ในความเชื่อไทยพุทธ ทิศเหนือเป็นทิศของท้าวกุเวร ผู้ดูแลทรัพย์ ส่วนฮวงจุ้ยจีนจัดทิศเหนือเป็นธาตุน้ำ เกี่ยวกับงานและการเดินทาง ในเชิงใช้งานจริง ฝั่งเหนือของบ้านในไทยได้แดดตรงน้อยและรับลมหนาวช่วงปลายปี จึงเหมาะกับห้องที่ต้องการร่ม เช่น ห้องทำงาน ห้องเก็บของ หรือแนวต้นไม้ ส่วนห้องนอนหรือพื้นที่ที่ชอบอบอุ่นอาจต้องจัดม่านเพิ่ม
ถ้ายืนหน้าบ้านแล้วหันหลังให้ทิศใต้ ฝั่งที่อยู่ตรงหน้าคือทิศเหนือ บ้านในไทยส่วนใหญ่ฝั่งนี้เป็นที่ว่างข้างตัวบ้าน ห้องครัวหลังบ้าน หรือแนวรั้วที่ไม่มีใครตั้งใจจัดอะไร แล้วพอมีผู้ใหญ่ถามว่า "ทิศเหนือวางอะไรไว้" หลายคนก็ตอบไม่ถูก
เรื่องนี้มีสองชั้นให้แยกกัน ชั้นแรกคือความเชื่อ ซึ่งมาจากคนละระบบ ชั้นที่สองคือสภาพจริงของแดดและลมในเมืองไทย ซึ่งตรวจสอบได้ด้วยตัวเอง เมื่อเอามาวางเทียบกัน จะเห็นว่าบางข้อเข้ากันดี บางข้อก็ไม่เกี่ยวกันเลย
ทิศเหนือของท้าวกุเวรและของธาตุน้ำ
ความเชื่อไทยพุทธมีเรื่องจตุโลกบาล คือท้าวทั้งสี่ที่ดูแลทิศทั้งสี่ ทิศเหนือเป็นของท้าวกุเวร หรือท้าวเวสสุวรรณ ที่คนไทยคุ้นในฐานะผู้ดูแลทรัพย์ เลยมีบ้านที่ตั้งหิ้งหรือรูปบูชาหันไปทางเหนือ เพื่อให้สอดรับกับภาพนี้ ตำราแบบไทยแท้ไม่ได้บังคับตายตัว และมักเอาทิศตะวันออกเป็นทิศหลักของหิ้งพระ
ฮวงจุ้ยจีนมองทิศเหนือเป็นธาตุน้ำ เกี่ยวกับการงาน การเดินทาง และความลื่นไหล ผู้ที่ศึกษาแนวนี้จึงแต่งฝั่งเหนือด้วยสีน้ำเงิน สีดำ ของที่มีผิวเงาสะท้อนแสง หรือน้ำพุเล็ก ๆ ข้อควรรู้คือสองระบบนี้ไม่ได้เป็นระบบเดียวกัน ถ้าผสมกันก็ต้องรู้ตัวว่ากำลังหยิบมาจากคนละตำรา
ส่วนโหราศาสตร์ไทยพูดถึงทิศตามวันเกิดและทิศหนุนมากกว่าตำแหน่งของทิศในบ้าน คนที่อยากรู้เรื่องทิศส่วนตัวควรอ่านเรื่องนั้นแยกต่างหาก
แดดและลมของฝั่งเหนือในเมืองไทย
เมืองไทยอยู่ทางเหนือของเส้นศูนย์สูตร แต่ดวงอาทิตย์ช่วงส่วนใหญ่ของปีโคจรค่อนไปทางใต้ของศีรษะ ผลคือผนังด้านทิศเหนือได้แดดตรงน้อยกว่าผนังด้านใต้ ตะวันออก และตะวันตก จะมีแดดส่องฝั่งเหนือจริงก็ช่วงกลางปีไม่กี่เดือน และมักเป็นแดดเช้าเย็นที่เฉียง
ผลที่ตามมาคือฝั่งเหนือเย็นและชื้นกว่าฝั่งอื่น มอสขึ้นง่าย ผ้าตากแห้งช้า ต้นไม้ที่ชอบแดดจัดโตไม่ดี ส่วนต้นที่ชอบร่ม เช่น เฟิร์น พลูด่าง หรือไม้ใบทนร่มอยู่ได้สบาย
ลมก็เป็นอีกเรื่อง ช่วงปลายตุลาคมถึงกุมภาพันธ์ มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดอากาศเย็นและแห้งเข้ามา ฝั่งเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือของบ้านจึงรับลมเย็นก่อน ช่วงกลางปีลมฝนมักมาจากทางตะวันตกเฉียงใต้ ซึ่งคนละฝั่งกับที่หลายคนเข้าใจ ภาคใต้ก็มีรูปแบบลมต่างออกไปอีก ดังนั้นก่อนเชื่อว่าบ้านตัวเองรับลมทิศไหน ควรยืนดูจริงในวันที่ลมแรง
ห้องไหนวางฝั่งเหนือแล้วสอดคล้องทั้งสองมุม
| พื้นที่ | ความเชื่อ | เหตุผลเชิงใช้งาน |
|---|---|---|
| ห้องทำงาน | ธาตุน้ำ เกี่ยวกับงาน | แสงนุ่ม ไม่แยงจอ |
| ห้องเก็บของ | ไม่มีข้อห้าม | ไม่โดนแดดจัด ของไม่ซีด |
| หิ้งพระ | ทิศท้าวกุเวร ตามที่บางครอบครัวเชื่อ | ตั้งได้ถ้าผนังแห้ง ไม่ชื้น |
| ห้องนอน | ตำราแต่ละสายต่างกัน | เย็นสบายหน้าร้อน แต่หนาวหน้าลม |
| ห้องน้ำ | ตำราจีนบางสายให้เลี่ยง | ชื้นอยู่แล้ว ต้องมีช่องระบายอากาศ |
| ครัว | ธาตุน้ำกับธาตุไฟขัดกันตามจีน | ควันและกลิ่นต้องมีทางออก |
ตารางนี้ไม่ได้สั่งว่าต้องทำตาม เป็นการวางสองมุมไว้ข้างกันเพื่อให้เห็นว่าห้องไหนไม่มีแรงต้านจากทั้งสองฝั่ง ห้องทำงานกับห้องเก็บของเป็นสองตัวเลือกที่ง่ายที่สุด
ของที่คนมักวางฝั่งเหนือ และควรคิดอะไรก่อนวาง
ต้นไม้ใบเขียวทนร่มเป็นของที่เข้ากับฝั่งนี้มากที่สุด ทั้งตามธาตุน้ำที่หลายสายถือว่ารับกับสีเขียวชุ่ม และตามสภาพแสงที่เหมาะกับไม้ร่ม ตู้ปลาหรืออ่างน้ำเล็กเป็นอีกของยอดนิยมตามฮวงจุ้ย แต่ควรคิดเรื่องงานดูแล น้ำนิ่งที่ไม่ได้เปลี่ยนจะกลายเป็นที่เพาะยุงได้ในหน้าฝน
แผนที่โลกหรือรูปภูมิทัศน์ที่เป็นน้ำแขวนในห้องทำงานก็เห็นกันบ่อย ส่วนของที่ควรเลี่ยงตามตำราจีนคือกองรองเท้า ถังขยะเปิดโล่ง หรือของเก่าสะสมที่ไม่ได้ใช้ ซึ่งก็เป็นข้อแนะนำที่ใช้ได้กับทุกทิศอยู่แล้วเพราะเรื่องความสะอาด
ถ้าอยากเริ่มจากการหาทิศให้ชัดก่อน การพกเข็มทิศธรรมดาหรือแอปเข็มทิศในมือถือมายืนวัดที่หน้าบ้านยังช่วยได้มากกว่าการเดา โดยเฉพาะบ้านที่ถนนไม่ได้วางตามแนวทิศพอดี ทิศที่ตาเห็นกับทิศจริงมักต่างกันหลายสิบองศา
เข็มทิศพกพาสองแบบด้านล่างเป็นตัวเลือกเริ่มต้น แบบแรกใช้อ่านทิศทั่วไป แบบที่สองมีวงแหวนตัวอักษรจีนสำหรับคนที่อยากเทียบกับตำราฮวงจุ้ย ข้อเสียที่ควรรู้คือเข็มทิศถูกโลหะและแม่เหล็กรอบตัวรบกวนได้ ต้องยืนห่างตู้เหล็กและมือถือก่อนอ่านค่า
จัดทีละขั้นถ้าบ้านฝั่งเหนือยังรกอยู่
- ยืนที่หน้าบ้านพร้อมเข็มทิศ จดว่าฝั่งเหนือเป็นห้องหรือพื้นที่อะไร
- ดูว่าฝั่งนั้นชื้นไหม มีมอสหรือกลิ่นอับหรือไม่ ถ้ามีให้แก้เรื่องระบายอากาศก่อนแต่งอะไร
- เก็บของที่กองทิ้งไว้ออกให้หมด เพราะเหตุผลเรื่องความสะอาดชนะความเชื่อทุกข้อ
- เลือกวางต้นไม้ร่มหรือชั้นเก็บของที่ปิดมิดชิด แล้วอยู่กับมันสองสามสัปดาห์
- ถ้าครอบครัวมีผู้ที่นับถือตำราใดเป็นพิเศษ ค่อยถามความเห็นก่อนย้ายของใหญ่
ข้อ 3 คนมักข้าม เพราะอยากรีบไปซื้อของใหม่มาแต่ง ทั้งที่การรื้อของเก่าออกเปลี่ยนบรรยากาศได้มากกว่าของที่ซื้อมา
เครื่องมือบนเว็บนี้ที่เกี่ยวข้องคือ ทิศมงคลประจำตัว กับ ตัววางแผนฮวงจุ้ย ซึ่งใช้ดูภาพรวมได้ก่อนตัดสินใจ
เมื่อเนื้อหาในตำราไม่ตรงกับบ้านจริง
บ้านจัดสรรและทาวน์เฮาส์หลายหลังหันหน้าไปทางที่ผู้อยู่เลือกไม่ได้ ผู้อ่านที่ทำเรื่องนี้ต่อได้ที่ บทความเรื่องทิศประตูหน้าบ้าน และ ประตูรั้วกับประตูบ้านอันไหนสำคัญกว่า เพราะประตูเป็นตัวกำหนดเส้นทางเข้าออกซึ่งตำราส่วนใหญ่ให้น้ำหนักมากกว่าทิศของห้อง
ถ้าฝั่งเหนือเป็นผนังตันและไม่มีหน้าต่าง ลองดู เรื่องทิศหน้าต่างกับแสงธรรมชาติ ถ้าเป็นระเบียง อ่านต่อที่ ทิศระเบียงและเทอเรซ
ข้อสังเกตจากคนที่สนใจเรื่องนี้คือ ตำราทิศหลายเล่มเขียนขึ้นสำหรับภูมิอากาศอื่น ลมหนาวจากเหนือที่ทำให้ตำราจีนบอกให้ปิดทางลมด้านเหนือ ในไทยมาแค่ไม่กี่สัปดาห์ต่อปี การเอาข้อห้ามมาใช้แบบเต็มสูตรจึงอาจเกินกว่าเหตุ
สรุป
ถ้าต้องตัดสินใจวันนี้ ให้เริ่มจากสองข้อที่พิสูจน์ได้ คือฝั่งเหนือชื้นหรือไม่ และมีของรกหรือเปล่า จากนั้นเลือกใช้ฝั่งนี้กับห้องทำงาน ห้องเก็บของ หรือต้นไม้ร่ม แล้วค่อยเติมความเชื่อที่ครอบครัวนับถือลงไป ไม่ว่าจะเป็นท้าวกุเวรหรือธาตุน้ำ ถ้าบ้านมีห้องนอนอยู่ฝั่งนี้ ให้เพิ่มม่านหนาและผ้าห่มก่อนหน้าหนาว แล้วค่อยพิจารณาว่าจะย้ายห้องหรือไม่
