เช็งเม้งทำอะไรบ้าง ไปสุสานต้องเตรียมอะไร มารยาทที่ควรรู้
เช็งเม้งเป็นประเพณีของคนจีนที่ไปสุสานบรรพบุรุษเพื่อกวาดทำความสะอาดหลุม จัดของไหว้ จุดธูป เผากระดาษเงินกระดาษทอง และกินอาหารร่วมกันในครอบครัว ของที่เตรียมโดยทั่วไปคือธูปเทียน อาหารคาวหวาน ผลไม้ น้ำชา เหล้า กระดาษไหว้ และอุปกรณ์ทำความสะอาด วัน เวลา และรายละเอียดต่างกันตามตระกูลและสุสาน ควรถามผู้ใหญ่ในครอบครัวก่อนเสมอ
เช้าวันเช็งเม้ง ที่จอดรถหน้าสุสานจีนแน่นตั้งแต่ก่อนเจ็ดโมง ครอบครัวหนึ่งแบกจอบ ไม้กวาด ถุงกระดาษ และตะกร้าอาหารเดินขึ้นเนิน คนที่ไปครั้งแรกมักยืนงงว่าต้องเริ่มจากตรงไหน บทความนี้เรียงลำดับตามที่ครอบครัวไทยเชื้อสายจีนส่วนใหญ่ปฏิบัติ โดยรายละเอียดแต่ละตระกูลต่างกัน
เช็งเม้งในความเชื่อจีน
คำว่า "เช็งเม้ง" มาจากภาษาจีนที่หมายถึงช่วงอากาศแจ่มใส เป็นเทศกาลของคนจีนที่แสดงความกตัญญูด้วยการไปดูแลหลุมบรรพบุรุษ ความเชื่อพื้นฐานคือผู้ล่วงลับยังเป็นส่วนหนึ่งของครอบครัว ลูกหลานจึงนำอาหารและของใช้สัญลักษณ์ไปให้ ตามธรรมเนียมจีนผสมกับความเชื่อพื้นบ้านและเต๋า ส่วนคนไทยพุทธอาจเสริมด้วยการทำบุญอุทิศส่วนกุศลที่วัดอีกทางหนึ่ง
ข้อควรรู้คือเช็งเม้งเป็นประเพณีที่สืบกันมาในครอบครัว ไม่มีกฎสากลที่ทุกตระกูลใช้ตรงกัน หลายสุสานมีกรรมการแจ้งวันและเวลาเข้าไหว้ล่วงหน้า ควรโทรถามก่อนเดินทาง
เตรียมของไว้ล่วงหน้า สามหมวด
หมวดทำความสะอาด ไม้กวาด จอบหรือเสียมเล็ก ถุงขยะ ผ้าเช็ด น้ำเปล่า ถุงมือ หมวก ร่ม ยากันยุง เพราะหลุมมักมีหญ้าขึ้นรก
หมวดของไหว้ ธูปเทียน ดอกไม้ น้ำชา เหล้าขาว ผลไม้ อาหารคาวหวานตามที่ผู้ใหญ่กำหนด บางตระกูลมีหมูสามชั้น ไก่ ปลา ขนมเทียน ขนมถ้วยฟู ทั้งชุดอาจเป็นเลขคู่หรือเลขคี่แล้วแต่ธรรมเนียม
หมวดกระดาษ กระดาษเงิน กระดาษทอง เสื้อผ้ากระดาษ ของใช้จำลอง กระดาษที่ขายเป็นชุดสำเร็จช่วยคนไปครั้งแรกไม่ให้ลืมของ ข้อเสียคือบางชุดมีของเกินความจำเป็น ควรเลือกให้ตรงกับที่ครอบครัวทำ ไม่ต้องซื้อครบทุกชิ้น
ชุดไหว้บรรพบุรุษสำเร็จรูปและถาดขาสูงสำหรับวางของไหว้ ช่วยให้จัดเตรียมได้เร็ว โดยเฉพาะบ้านที่ต้องขนของไกล ชุดกระดาษมักมีให้เลือกหลายขนาดและหลายธีม ควรเทียบรายการในชุดกับที่ผู้ใหญ่บอกก่อนสั่ง
ลำดับที่ทำในวันจริง
- ถึงสุสาน ไหว้เจ้าที่ประจำสุสานหรือป้ายเจ้าที่ก่อน บางตระกูลเรียกว่า "ไหว้ที่ตี่จู้เอี๊ยะ"
- ถางหญ้า กวาดใบไม้ เช็ดป้ายหลุม ถ้าป้ายสีลอก ให้ถามผู้ใหญ่ก่อนทาสีเอง
- วางกระดาษสีหรือกระดาษเงินทับหลังคาหลุม บางตระกูลถือว่าเป็นการบอกว่าลูกหลานมาแล้ว
- จัดอาหาร จุดธูป เทียน ไหว้ตามลำดับอาวุโส
- รอธูปหมดหรือครึ่งดอก แล้วเผากระดาษในที่สุสานจัดไว้
- เก็บของ กินอาหารร่วมกัน และถ่ายรูปรวมถ้าครอบครัวทำเป็นธรรมเนียม
ถ้าสนใจเรื่องการจุดและปักธูปให้ถูกวิธี ลองอ่านวิธีจุดธูปไหว้อย่างเหมาะสม ส่วนเรื่องของไหว้ในเทศกาลอื่นของคนจีนอ่านต่อที่คู่มือของไหว้ตามเทศกาล
มารยาทที่คนมักพลาด
ชุดที่ใส่ควรสุภาพสีเรียบ หลายตระกูลเลี่ยงแดงสดและเสื้อกล้าม เพราะถือเป็นพิธีเกี่ยวกับผู้ล่วงลับ แต่ไม่มีกฎตายตัวว่าต้องใส่ดำหรือขาว
อย่าเหยียบหลุมของตระกูลอื่น อย่ายืนบนแท่นหลุม และเก็บขยะของตัวเองกลับ ถึงจะมีบริการเก็บขยะของสุสาน ก็ควรเก็บของที่เผาไม่ได้ออกมา
ขณะอยู่ในสุสาน พูดเบา ๆ ถ่ายรูปได้แต่ไม่ถ่ายใกล้ครอบครัวอื่นขณะกำลังไหว้ และถามก่อนถ่ายผู้ใหญ่ที่กำลังทำพิธี
ผู้อาวุโสสุดไหว้ก่อน ตามด้วยลูกหลานตามลำดับ เด็กเล็กให้ผู้ใหญ่จับมือไหว้ ไม่ต้องบังคับ
เมื่อไม่ได้ไปในวันหลักหรือไปไม่ได้เลย
คนที่ทำงานต่างจังหวัดหรือต่างประเทศมักห่วงว่าขาดเช็งเม้งแล้วผิด ตามธรรมเนียมจีนเน้นความตั้งใจเป็นหลัก ถ้าไม่ได้ไปสุสาน ลูกหลานบางบ้านไหว้ที่บ้านหน้าป้ายบรรพบุรุษ หรือฝากญาติไปแทน และโทรบอกผู้ใหญ่ ถ้าอยากเข้าใจพื้นฐานการไหว้ในเทศกาลจีนต่อ อ่านที่มาของตรุษจีน ได้
สรุป
ไปครั้งแรกให้ถามผู้ใหญ่สามอย่างล่วงหน้า คือวันและเวลาที่ตระกูลไป รายการของไหว้ที่ต้องมี และใครไหว้ก่อน ที่เหลือซื้อตามรายการนั้นและแบ่งงานทำความสะอาดกัน ไม่ต้องซื้อชุดใหญ่เกินที่ครอบครัวใช้
