ไพลิน บุษราคัม และไพฑูรย์ ต่างกันตรงไหน คนชอบสับสนชื่อ

เคาน์เตอร์ร้านพลอยในจันทบุรีหรือบนถนนเจริญกรุงมักมีป้ายแปะคำเหล่านี้ปนกัน ไพลิน บุษราคัม ไพฑูรย์ และมีลูกค้ายืนถามซ้ำว่า "สามอันนี้ต่างกันตรงไหน" ความสับสนนี้มีที่มาชัดเจน เพราะคำเหล่านี้เป็นชื่อเรียกแบบไทย ไม่ตรงกับชื่อในตลาดสากลทีเดียว

ชื่อเดียว แร่เดียว แต่แยกตามสี

ในทางแร่วิทยา ไพลินและบุษราคัมเป็นแร่ตัวเดียวกัน คือคอรันดัม (อะลูมิเนียมออกไซด์) ที่ตลาดสากลเรียกรวมว่าแซฟไฟร์ ความต่างอยู่ที่สีที่เกิดจากธาตุเจือปนเล็กน้อยในผลึก

ชื่อไทย	คืออะไรทางแร่	สี
ไพลิน	คอรันดัม (บลูแซฟไฟร์)	น้ำเงิน
บุษราคัม	คอรันดัม (เยลโลว์แซฟไฟร์)	เหลือง
ไพฑูรย์	ไครโซเบริลแคทอายส์	เหลืองอมเขียวถึงน้ำผึ้ง มีเส้นแสงพาดกลาง

สิ่งที่น่าสนใจคือสีแดงของคอรันดัมถูกเรียกว่าทับทิม ไม่ใช่แซฟไฟร์ ธรรมเนียมการตั้งชื่อตามสีจึงทำให้พลอยชนิดเดียวมีหลายชื่อ

ไพฑูรย์ต่างออกไปตรงไหน

ไพฑูรย์ในความหมายที่ใช้ในแวดวงพลอยไทยคือแคทอายส์ เป็นแร่ไครโซเบริล ซึ่งเป็นคนละตระกูลกับคอรันดัม จุดเด่นคือเมื่อเจียระไนเป็นทรงหลังเบี้ย จะเห็นเส้นแสงบาง ๆ พาดกลางเม็ดคล้ายแววตาแมว ส่วนชื่อมาจากคำภาษาบาลีสันสกฤตที่ใช้เรียกอัญมณีโบราณ

ขอเตือนว่าตำราเก่าบางเล่มใช้ชื่อไพฑูรย์ต่างกัน ผู้ขายบางรายจึงเรียกพลอยบางชนิดว่าไพฑูรย์อย่างหลวม ๆ ก่อนจ่ายเงินควรให้ระบุชนิดพลอยเป็นชื่อแร่ในใบรับรองด้วย ไม่รับเพียงชื่อเรียกที่ปากเปล่า

พลอยกับความเชื่อไทย

ในสายโหราศาสตร์ไทย พลอยถูกนำไปผูกกับวันเกิดและนพรัตน์ ซึ่งเป็นความเชื่อ ไม่ใช่ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ บุษราคัมถูกผูกกับวันพฤหัสบดีในหลายตำรา ส่วนไพลินถูกผูกกับวันเสาร์ และไพฑูรย์ถูกผูกกับราหูหรือเกตุในบางตำรา ตำราแต่ละฉบับให้คู่วันต่างกัน จึงไม่มีมาตรฐานกลางที่ใช้ตัดสินว่าฉบับไหนถูก

เรื่องเสริมดวงเกี่ยวกับพลอยแต่ละเม็ดมีเล่าละเอียดอยู่ใน สีพลอยกับความหมาย และ กำไลหินตามวันเกิด บทนี้เน้นที่การแยกชื่อ

ก่อนซื้อ ควรตรวจอะไรบ้าง

• ขอใบรับรองจากห้องปฏิบัติการอัญมณีที่เชื่อถือได้ เช่นสถาบันที่ให้บริการตรวจพิสูจน์ในประเทศไทย
• ดูว่าใบรับรองระบุชนิดพลอยเป็นชื่อแร่ ไม่ใช่เพียงสี
• ถามว่าพลอยผ่านการเผาหรือการปรับปรุงสีหรือไม่ เพราะมีผลต่อราคาอย่างมาก
• ขอใบเสร็จที่ระบุน้ำหนักเป็นกะรัต และตรวจสอบเงื่อนไขรับคืน
• ถ้าเป็นแหวนหรือจี้สำเร็จรูป ถามว่าตัวเรือนเป็นโลหะอะไร ราคาพลอยกับราคาตัวเรือนแยกกันหรือไม่

พลอยที่ขายทางออนไลน์ในราคาถูกมากมักไม่ใช่แซฟไฟร์จริง อาจเป็นแก้ว คริสตัล หรือพลอยสังเคราะห์ ซึ่งไม่ผิดถ้าผู้ขายแจ้งตรง ๆ แต่จะผิดเมื่อบอกว่าเป็นของแท้

ความเข้าใจผิดที่เจอบ่อย

ความเชื่อว่า "ไพลินต้องเม็ดใหญ่ถึงจะดี" เป็นความเชื่อเรื่องขนาด ซึ่งราคาของพลอยขึ้นกับสี ความใส และการปรับปรุงสีมากกว่าขนาดล้วน ๆ พลอยเม็ดเล็กสีสดและใสมักแพงกว่าเม็ดใหญ่ที่ขุ่น

ความเชื่อว่า "สีเหลืองทุกชนิดเป็นบุษราคัม" ก็ไม่ถูก เพราะซิทรินและโทแพซสีเหลืองมักถูกขายด้วยชื่อใกล้เคียงกัน ตัวอย่างต่างกันที่ความแข็ง คอรันดัมแข็งกว่ามาก แต่การทดสอบแบบนี้ควรให้ห้องปฏิบัติการทำ

เรื่องความต่างระหว่างทับทิมกับสปิเนล ซึ่งเป็นอีกคู่ที่สับสนกันบ่อย อ่านต่อได้ที่ ทับทิม สปิเนล โกเมน ต่างกันอย่างไร

สรุป

จำสั้น ๆ ได้ว่า ไพลินคือแซฟไฟร์สีน้ำเงิน บุษราคัมคือแซฟไฟร์สีเหลือง ไพฑูรย์คือแคทอายส์ซึ่งเป็นแร่อีกชนิด ถ้าจะซื้อจริง ให้เริ่มจากใบรับรองและชื่อแร่ในใบนั้น แล้วค่อยพิจารณาเรื่องวันเกิดหรือความเชื่อเป็นเกณฑ์เสริม งบที่ตั้งไว้ควรพอสำหรับพลอยแท้ที่ตรวจแล้ว ถ้างบไม่ถึง ให้เลือกพลอยสังเคราะห์หรือเลียนแบบที่ระบุตรง ๆ ว่าไม่ใช่พลอยธรรมชาติ ดีกว่าซื้อของไม่ชัดเจนในราคาถูก