ธรรมเนียมตอบแทนผู้ดูฤกษ์ให้ ควรให้อะไรและเท่าไรถึงเหมาะสม

บ้านหนึ่งขอให้ผู้ใหญ่ดูฤกษ์แต่งงาน อีกบ้านนัดหมอดูอาชีพดูวันเปิดร้าน อีกคนไปกราบหลวงพ่อที่วัดขอวันเข้าบ้านใหม่ ทั้งสามคนกลับบ้านมาพร้อมคำถามเดียวกัน คือควรตอบแทนท่านอย่างไร ให้เท่าไรจึงไม่น้อยหน้า และจะผิดมารยาทหรือไม่ถ้าให้น้อย

คำตอบเปลี่ยนไปตามว่าใครเป็นคนให้ฤกษ์ ข้อนี้จึงแยกเป็นกรณี

เริ่มจากถามว่าผู้ให้ฤกษ์เป็นใคร

ผู้ให้ฤกษ์	ธรรมเนียมโดยทั่วไป	ข้อควรระวัง
พระสงฆ์	ถวายตามวินัยสงฆ์ เช่นเครื่องไทยธรรมหรือปัจจัยที่ถวายผ่านวิธีประเคน	ผู้หญิงไม่ส่งของถึงมือพระ ใช้ผ้ารับประเคน
หมอดูอาชีพ	จ่ายตามอัตราที่ประกาศหรือที่ตกลงกัน	ถามราคาก่อนเริ่มดู
ผู้ใหญ่ในครอบครัว	ของไหว้และคำขอบคุณ อาจมีซองเงินเล็กน้อย	ดูธรรมเนียมของบ้านนั้น
เพื่อนหรือคนรู้จักที่ช่วยดู	ของฝากเล็กน้อยหรือเลี้ยงข้าว	อย่าตีเป็นราคาตายตัว
แอปหรือเว็บ	จ่ายตามค่าบริการ ไม่มีธรรมเนียมขอบคุณเพิ่ม	ตรวจเงื่อนไขการคืนเงินก่อนจ่าย

หมวดที่คนมักสับสนที่สุดคือผู้ใหญ่ในครอบครัวกับพระ เพราะเรื่องเงินในมือพระมีข้อจำกัดตามพระวินัย พระภิกษุไม่รับเงินโดยตรงตามวินัย จึงมีวิธีถวายผ่านไวยาวัจกรหรือถวายเป็นของแทน ถ้าไม่แน่ใจให้ถามเจ้าหน้าที่วัดหรือผู้ที่ดูแลพระรูปนั้น

ถ้าเป็นพระสงฆ์ ควรถวายอย่างไร

วิธีที่ปลอดภัยสุดคือถวายเครื่องไทยธรรมหรือสังฆทาน และกล่าวขอบคุณด้วยการกราบ ถ้าต้องการถวายปัจจัย ให้ถามเจ้าหน้าที่วัดว่าวิธีที่วัดนั้นรับเป็นอย่างไร วัดส่วนใหญ่มีไวยาวัจกรหรือกล่องรับบริจาคสำหรับเรื่องนี้

การเดินเข้าไปวางซองบนตักหรือยัดมือพระ เป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ว่าจะตั้งใจดีเพียงใด ส่วนข้อมูลเรื่องมารยาทเมื่อเข้าวัด อ่านเพิ่มได้ที่ มารยาทเข้าวัดครั้งแรก

ถ้าเป็นหมอดูอาชีพ ถามราคาก่อนเสมอ

หมอดูอาชีพหลายท่านมีอัตราชัดเจน บางรายแจ้งผ่านโซเชียล บางรายแจ้งตอนนัด การถามว่า "ค่าดูฤกษ์เท่าไรคะ" ไม่ผิดมารยาทเลย ผิดคือการดูเสร็จแล้วให้ตัวเลขเอาเอง แล้วอีกฝ่ายต้องอึดอัด

อัตราที่แตกต่างกันมากมักมาจากเวลาที่ใช้และสำนักที่ท่านใช้ ฤกษ์แต่งงานที่ต้องคำนวณทั้งดวงบ่าวสาวและพิธีหลายขั้นใช้เวลาต่างจากการดูวันเปิดร้านเดียว บทความนี้จึงไม่ใส่ตัวเลขกลางเพราะไม่มีตัวเลขที่ตกลงกันทั่วประเทศ ราคาที่เห็นในโซเชียลก็แค่ราคาของแต่ละท่าน

ถ้าหมอดูท่านนั้นให้ฤกษ์ที่ไม่ตรงกับหมอดูอีกท่าน ก็เป็นเรื่องปกติของวงการ เพราะแต่ละสำนักตั้งต้นต่างกัน ดู ทำไมหมอดูให้ฤกษ์ไม่ตรงกัน ก่อนไปพบท่านที่สองจะได้ไม่ตกใจ

ถ้าเป็นผู้ใหญ่ในครอบครัวหรือคนรู้จัก

กรณีนี้ธรรมเนียมแบบไทยคือแสดงน้ำใจ ไม่ได้ตั้งราคา ของที่ใช้ได้ผลดีมักเป็นของกินที่ท่านชอบ ผลไม้ ดอกไม้สด หรือของใช้ที่ท่านใช้ประจำ ให้พร้อมกับกล่าวขอบคุณต่อหน้า ถ้าอยากให้เงิน ใส่ซองสุภาพและให้ในจำนวนที่ไม่กระทบเงินตัวเอง

หลายบ้านใช้พานดอกไม้หรือพานผลไม้เล็ก ๆ รองของไหว้ เพราะดูเป็นพิธีโดยไม่ต้องจัดใหญ่ ข้อดีคือดูเรียบร้อยและเตรียมได้เองในไม่กี่นาที ข้อเสียคือบางท่านที่อายุมากไม่ใช้พานแล้วเก็บไม่สะดวก ถามก่อนได้ว่าท่านสะดวกแบบไหน พานที่มีขายในตลาดออนไลน์ส่วนใหญ่เป็นของตกแต่ง ไม่ได้ออกแบบมาใช้กับอาหารจริง ตรวจวัสดุก่อนวางผลไม้

ซอง เงิน และสิ่งที่ควรเลี่ยง

มีธรรมเนียมที่หลายบ้านเลือกเรื่องซอง คือใช้ซองสุภาพไม่ระบุว่าเป็นงานอะไร เลี่ยงซองที่ผูกกับงานศพ ถ้าห่วงความรู้สึกของผู้รับ ส่วนจะเป็นสีขาว แดง หรือสีอื่น แล้วแต่ความเชื่อของบ้านนั้น ไม่มีกฎสากล

สิ่งที่ควรเลี่ยงมีไม่กี่ข้อ ข้อแรกคือการต่อรองราคาดูฤกษ์ต่อหน้า ข้อสองคือการขอเงินคืนเมื่อผลไม่ตรงใจ และข้อสามคือการเปรียบเทียบจำนวนเงินกับที่ญาติคนอื่นให้ท่านเดียวกัน เพราะสร้างความอึดอัดโดยไม่มีประโยชน์

เรื่องตัวเลขที่ให้ บางคนอยากเลือกจำนวนที่เป็นมงคล เช่นเลขกลมหรือเลขที่ตนเชื่อ นั่นเป็นความเชื่อส่วนบุคคล ทำได้ถ้ามีกำลัง แต่ไม่ถึงกับต้องเพิ่มจนกระทบรายจ่ายเพื่อให้ได้ตัวเลขนั้น

ตอบแทนหลังเสร็จงานด้วยอีกครั้ง

ธรรมเนียมที่ทำให้ผู้ให้ฤกษ์ประทับใจ และไม่ต้องใช้เงินเลย คือกลับไปบอกผล เช่นเล่าว่างานแต่งผ่านไปด้วยดี หรือส่งรูปบ้านที่ย้ายเข้าแล้ว หมอดูและผู้ใหญ่หลายท่านรู้สึกว่าการได้รู้ผลคือการตอบแทนที่แท้จริง

สำหรับพิธีแต่งงานที่ต้องการดูหลายฤกษ์ซ้อนกัน ลำดับขั้นตอนและกรอบเวลาอยู่ใน คู่มือฤกษ์แต่งงาน ส่วนบ่าวหรือพ่อแม่ที่เตรียมงานบวช ดู ฤกษ์บวช

สรุป

ก่อนไปพบผู้ให้ฤกษ์ ให้ตอบตัวเองก่อนว่าท่านเป็นพระ หมอดูอาชีพ หรือผู้ใหญ่ แล้วเลือกวิธีตามตารางด้านบน ถ้าเป็นหมอดูให้ถามราคาตั้งแต่ตอนนัด ถ้าเป็นผู้ใหญ่ให้เตรียมของที่ท่านชอบกับคำขอบคุณ และถ้าเป็นพระให้ถามวัดเรื่องวิธีถวายก่อน เพราะมารยาทที่ถูกต้องสำคัญกว่าจำนวนเงิน